15 Eylül Azerbaycan’ın başkenti Bakü’nün kurtuluş yıl dönümü.
Osmanlı Devleti, Bolşevik ve Ermeni işgali altında olan Bakü’ye Kahraman Kafkas İslam Ordusu’nu gönderdi.
1918 yılının Mart ayında Bakü’de Ermeni ve Bolşevik birlikleri, binlerce masum Müslüman Türk’ü katletti. “Mart Olayları” olarak bilinen bu kıyım, Azerbaycan halkında derin yaralar açtı.
Aynı dönemde, 28 Mayıs 1918’de Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti. Ancak yeni kurulan bu devlet, dış saldırılara karşı kendini koruyabilecek güçlü bir orduya sahip değildi. İşte bu noktada Osmanlı Devleti’nden yardım istendi.
4 Haziran 1918’de Batum Konferansı’nda anlaşma yapılır yapılmaz Azerbaycan lideri Mehmet Emin Resulzade, Enver Paşa’ya müracaat ederek yardım istedi.
Mehmet Emin Resulzade Enver Paşa’ya, “Bizim ordumuz yok, bizim gücümüz yok biz kendimizi koruyamayız. Bakü’de Bolşevik Sovyetler var onları temsil eden Ermeniler var ve Bakü’ye İngilizler girdi. Hatta Gürcüleri de Almanlar destekliyor. Bizi kim destekleyecek” dediğinde Enver Paşa derhal bölgede bir yeni ordu kurulmasını emretti.
Hem kardeş Azerbaycan’ı yalnız bırakmamak hem de Turan idealini hayata geçirmek amacıyla özel bir ordu kuruldu.
Bu orduya “Kafkas İslam Ordusu” adı verildi ve komutanlığı Enver Paşa’nın kardeşi Nuri Paşa’ya verildi.
Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı’nda Almanya ile müttefikti. Almanya, Bakü’nün zengin petrol rezervlerini kendi kontrolüne almak istiyor; bu nedenle Osmanlı’nın askeri harekâtını sınırlamaya çalışıyordu. Hatta Berlin, Nuri Paşa’ya Bakü’ye ilerlememesi yönünde baskı yaptı.
Osmanlı Devleti, Azerbaycan Türklerini koruma görevini öncelik olarak gördü. Enver Paşa’nın direktifleri doğrultusunda Nuri Paşa, Alman baskısına rağmen harekâta devam etti.
Kafkas İslam Ordusu, ilk olarak Gence’yi güvence altına aldı ve burada Azerbaycan hükümetiyle koordinasyon sağladı. Ardından Şamahı, Kürdemir ve Salyan bölgelerinde Ermeni ve Bolşevik kuvvetlerine karşı önemli başarılar elde edildi. Halkın güvenliği sağlanarak düzen tesis edildi.
Ordunun ilerleyişi sırasında yerel halkın desteği önemli rol oynadı. Azerbaycan Türkleri, Osmanlı askerlerini bir kurtarıcı olarak karşıladı.
15 Eylül 1918 tarihinde Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu, Bakü üzerine kesin taarruza geçti.
Kafkas İslam Ordusu, 30 saatlik muharebeden sonra Bakü’yü kurtardı. Kafkas İslam Ordusu, 1130 şehit verdi.
Bugün Azerbaycan’da sadece Bakü’de değil Şamahı’da, Şeki’de, Gence’de Türk şehitlikleri bulunuyor. Bu şehitlikler Azerbaycan Türkleri tarafından birer kutsal emanet olarak görülüyor ve şehitliklerin bakımını Azerbaycan Hükümeti yapıyor.
Bakü’nün kurtuluşu Azerbaycan’ın bağımsızlığını güvence altına aldı. Ancak Osmanlı, Mondros Mütarekesi’nin ardından birliklerini kısa süre sonra bölgeden çekti.
Bugün Azerbaycan’da 15 Eylül, “Bakü’nün Kurtuluşu Günü” olarak kutlanıyor.
