Otonom aracınızın sizi istediğiniz yere götürdüğünü sürücü koltuğundan izlemek, kontrolü tamamen ona devretmekle birlikte büyük bir belirsizlik de getiriyor: Bir kaza olduğunda suçlu kim? Kusursuz görünen otonom sistem bir anda hata yapar ve bir kazaya karışırsa, bu durumda suçlu kim olacak? Frene basmayan algoritma mı, otomobil üreticisi mi yoksa sürücü koltuğunda oturan kişi mi?
Gelin hukuki olarak bu konunun detaylarını inceleyelim.
Her otonom aracın seviyesi aynı değildir. Bu seviye, oluşabilecek kazalarda sorumluluğun kime ait olduğunu belirleyen önemli bir kriterdir. Uluslararası Otomotiv Mühendisleri Birliği, otonom sürüşü 0'dan 5'e kadar altı farklı seviyede sınıflandırmaktadır. Seviye 1 ve 2'de sürücü, aracı sürekli denetlemek zorundayken, 3 ve üzerindeki seviyelerde işler tamamen değişiyor. Araç, belirli koşullarda sürüşün tüm kontrolünü eline aldığında sürücünün dikkati yoldan kopabiliyor. Hukuki olarak kırılma ise tam bu noktada başlıyor.
Geleneksel trafik hukukuna baktığımızda kaza, direksiyon başındaki kişinin hatası üzerinden değerlendirilir. Ancak tam otonom bir araçta kaza gerçekleştiğinde hukuki nitelendirme "sürücü hatası" olmaktan çıkıp "ürün sorumluluğu" veya "ayıplı mal" kapsamına girer. Eğer kazaya yazılımdaki bir algoritma hatası veya sensör körlüğü neden olduysa, sorumluluk doğrudan araç üreticisine ve yazılımı geliştiren şirkete yöneliyor. Ancak bazen üretici firmalar, kullanıcıların araç bakımını aksatmasını veya sistem güncellemelerini zamanında yapmamasını gerekçe göstererek sorumluluğu kabul etmeyebiliyor.
"Zorunlu trafik sigortası" ve "kasko" poliçeleri, normalde sürücünün kaza yapma riskine göre fiyatlandırılmaktadır. Ancak otonom araçların artmasıyla birlikte, bu poliçelerin siber güvenlik ve yazılım güvenilirliği oranlarına göre şekilleneceği görülüyor. İngiltere ve Almanya gibi ülkeler, bu konuda ilk adımları atarak "Otonom Araç Yasaları"nı devreye soktu. Bu düzenlemelere göre kaza anında mağdur olan tarafın zararını önce sigorta şirketi karşılıyor. Ardından sigorta şirketi, kazanın insan hatasından mı yoksa sistem arızasından mı kaynaklandığını tespit ederek faturayı ya araç sahibine ya da doğrudan üretici firmaya kesiyor.
Tüm bunların yanında bir de "Tramvay Problemi" gündeme geliyor. Bu problem, "Araç, kaza anında yayayı mı korumalı yoksa içindeki yolcuyu mu?" sorusunu ortaya çıkarıyor. Tam otonom kategorisine giren araçların yollara tamamen hâkim olduğu bir senaryoda, trafik cezaları ve "hatalı sürücü" kavramı muhtemelen tarih olacak; sorumluluk ise kişilerden milyarlarca dolarlık teknoloji devlerine ve yazılım konsorsiyumlarına kayacak gibi görünüyor.
Başta sorduğumuz sorunun cevabı aslında net: Otonom bir araç kaza yaptığında ilk olarak aracın otonom seviyesine bakılıyor; ardından hatanın insanda mı yoksa sistemde mi olduğuna göre ceza ya sürücüye ya da üreticiye kesiliyor. Otonom araçlarda sorumluluğun kimde olduğunu öğrenmek için öncelikle aracın otonom seviyesini bilmek gerekiyor.
Peki, hata kimde: Sürücüde mi, üreticide mi? Otonom araçlar, sigortacılığı da tamamen değiştiriyor. Sürücüsüz geleceğe doğru hızla ilerlerken hukuk sistemleri de değişiyor.
