Cumartesi günü yapılan resmi açıklamada kararın gerekçesi açıklanırken Lumbuye’nin adı doğrudan zikredilmese de kararın, Uganda Devlet Başkanı Yoweri Museveni’nin önde gelen eleştirmenlerinden biri olan Lumbuye’nin Türkiye’den iade edilmesi talebiyle Ankara ve Kampala arasında aylardır süren gerginliğin tırmanmasıyla alındığı belirtildi.
Uganda Halk Savunma Kuvvetleri (UPDF) Sözcüsü Chris Magezi, sosyal medyadan yaptığı açıklamada Türkiye ile savunma ve askeri iş birliğinin “derhal geçerli olmak üzere” askıya alındığını bildirdi.
Magezi, “Uganda Halk Savunma Kuvvetleri, Türkiye Cumhuriyeti ile her türlü savunma ve askeri iş birliğini derhal geçerli olmak üzere askıya almıştır” ifadelerini kullandı.
Magezi, alınan bu kararın iki ülke arasındaki “karşılıklı savunma ve askeri iş birliğine ilişkin çözülmemiş meseleler” giderilene kadar yürürlükte kalacağını ifade etti ancak ayrıntılı detay vermekten kaçındı.
Uganda Dışişleri Bakanlığı ile Türkiye Dışişleri Bakanlığı’ndan konuya ilişkin henüz resmi bir açıklama gelmezken, son aylarda Uganda’nın fiili lideri olarak öne çıkan Kainerugaba, 82 yaşındaki Devlet Başkanı Museveni’nin oğlu ve ülkenin olası siyasi halefi olarak görülüyor.
Kainerugaba, hakkında şiddete teşvik, yanlış bilgi yayma ve bilgisayar sistemlerinin kötüye kullanılması da dahil 15 ayrı suçlama ile yakalama kararı bulunan Lumbuye’nin Uganda’ya iade edilmesi yönündeki çağrılarını son dönemde belirgin şekilde artırmıştı.
Ankara ile Kampala arasındaki gerilimin boyutu sadece Lumbuye meselesiyle sınırlı kalmadı. Kainerugaba, son aylarda Türkiye’ye yönelik dikkat çeken çıkışları ve sıra dışı talepleriyle de gündeme geldi.
Nisan ayında Türkiye’nin Uganda’ya 1 milyar dolar “güvenlik temettüsü” ödemesini talep eden Kainerugaba, ayrıca Türkiye’nin “en güzel kadınıyla” evlenmek istediğini beyan etti.
Taleplerinin karşılanmaması durumunda diplomatik ilişkileri kesme ve Türk Hava Yolları’nın Uganda’daki faaliyetlerini engelleme tehdidinde bulunan Kainerugaba’nın söz konusu sosyal medya paylaşımları daha sonra silindi.
Dönem dönem magazin gündemine de taşınan açıklamalarıyla bilinen Kainerugaba, daha önce dünyaca ünlü şarkıcı Beyoncé ile evlenme planlarından bahsetmiş ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile evlenebilmek için “dünyanın en güzel inekleri” olarak nitelendirdiği 100 Ankole ineğini vermeye hazır olduğunu ifade etmişti.
Uganda’nın başkenti Kampala’da cuma günü, Kainerugaba ile bağlantılı sivil ve siyasi bir baskı grubu olan Uganda Yurtseverler Birliği’ne bağlı binlerce kişi Türkiye Büyükelçiliği önünde toplandı.
Grubun Genel Sekreteri Fadil Twalla, “Bugün buraya Türk halkının düşmanı olarak değil, derin bir hayal kırıklığı yaşayan Ugandalı vatanseverler olarak geldik” açıklamasını yaptı.
Twalla, “Lumbuye Türkiye’de bulunuyor ve ülkemizin yönetimine yönelik saldırılarını Türkiye topraklarını kullanarak sürdürmeye devam ediyor” ifadelerini kullandı. Kainerugaba’nın büyükelçilik önünde gösteri düzenleme planlarının, diplomatların sorunu çözmeye yönelik girişimleri nedeniyle birkaç kez ertelendiği belirtildi.
Protestolar nedeniyle Uganda’daki Türkiye Büyükelçiliği 18 Eylül’de kapalı kaldı. Büyükelçiliğin resmi X hesabından yapılan paylaşımın altına yorum yazan bazı kullanıcılar ise Lumbuye’ye destek mesajları paylaşarak Ankara’ya Lumbuye’nin Türkiye’de kalmasına izin verilmesi yönünde çağrıda bulundu.
Uganda ile Türkiye, yaklaşık 10 yıldır savunma alanında yakın bir iş birliği yürütüyordu. Bu ortaklık kapsamında askeri eğitim, silah ve gözetleme ekipmanları temini, teknoloji transferi ile terörle mücadele ve güvenlik alanlarında ortak çalışmalar gerçekleştiriliyordu.
Uganda’nın askeri anlaşmayı askıya alma kararı; Türkiye merkezli Yapı Merkezi şirketinin üstlendiği 3 milyar dolarlık demiryolu projesinin iptal edilebileceği ve bazı Türk vatandaşlarının sınır dışı edilebileceği yönündeki tehditlerin ardından geldi.
