TCMB, Ödemeler Dengesi’nde yöntem değişikliğine giderek Net Hata ve Noksan kaleminde büyük bir revizyon gerçekleştirdi. Son üç yıldaki "kaynağı belirsiz" görünen farkı yarıdan fazla azaltan Merkez Bankası, tutarların döviz girişi değil, kayıt ve ölçüm farklılıklarından kaynaklandığını açıkladı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), son yıllarda ekonomi gündeminin en tartışmalı başlıklarından biri olan Net Hata ve Noksan (NHN) kaleminde dikkat çekici bir revizyona gitti. Merkezin Güncesi’nde yayımlanan analizde, yıllardır “kaynağı belirsiz para” tartışmalarına konu olan NHN’nin önemli bölümünün aslında finans hesabındaki ölçüm ve kayıt farklılıklarından kaynaklandığı ortaya konuldu.
TCMB’nin Haziran 2026 Ödemeler Dengesi verileri kapsamında yaptığı üç ayrı revizyonla, Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde birikimli Net Hata ve Noksan -34,3 milyar dolardan -14,5 milyar dolara geriledi. Daha çarpıcı değişim ise son yıllarda yaşandı. 2023-2026 döneminde revizyon öncesinde -57,8 milyar dolar olan negatif NHN, revizyon sonrasında -23,5 milyar dolara çekildi. TCMB, böylece son dönemdeki negatif birikimin yarıdan fazlasının kaynağının tespit edilerek Finans Hesabı’na taşındığını belirtti.
Ekonomist Deniz Eresen, TCMB’nin yaptığı çalışmanın, özellikle son yıllarda Net Hata ve Noksan üzerinden yapılan bazı yorumların yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğine dikkat çekti. Eresen’e göre burada önemli olan nokta, rakamın basitçe “düzeltilmiş” olması değil; Türkiye’nin dış dengelerine ilişkin fotoğrafın daha net hale gelmesidir. Eresen, Net Hata ve Noksan’ın adının üzerinde taşıdığı “hata” kelimesinin çoğu zaman yanlış anlaşıldığını belirterek, bu kalemin tek başına kaynağı bilinmeyen para hareketleri anlamına gelmediğini vurguladı.
Ödemeler dengesi; dış ticaret, bankacılık işlemleri, finansal hareketler ve farklı veri kaynaklarından oluşturulduğu için, bu kaynakların zamanlaması, kapsamı ve ölçüm yöntemleri arasındaki farklılıkların NHN’ye yansıyabildiğini ifade etti.
57,8 milyar dolarlık negatif rakamın yarısından fazlası kayboldu. TCMB’nin yaptığı revizyonların en dikkat çekici sonucu 2023 sonrasında ortaya çıkıyor. Revizyon öncesinde 2023-2026 döneminde 57,8 milyar dolara ulaşan negatif NHN, yeni hesaplama sonrasında 23,5 milyar dolara geriliyor. Başka bir ifadeyle yaklaşık 34,3 milyar dolarlık fark, Net Hata ve Noksan kaleminden çıkarılarak ekonomik niteliğine uygun finans hesabı kalemlerine aktarılıyor.
Deniz Eresen’e göre bu değişim, “Türkiye’ye şu kadar para girdi ama nereden geldiği bulunamadı” şeklindeki basitleştirilmiş yorumların dikkatle ele alınması gerektiğini gösteriyor. Eresen, özellikle cari açık ile Net Hata ve Noksan’ın birlikte değerlendirilmesinde yapılan hataya dikkat çekerek, NHN’deki her negatif değerin doğrudan dış ticaret açığına veya kayıt dışı bir para hareketine bağlanamayacağını belirtti. TCMB de analizinde NHN’nin tamamının cari işlemler açığına eklenmesinin yanıltıcı sonuçlara yol açabileceğini açıkça ifade etti.
Yurt dışındaki mevduatlar artık daha farklı hesaplanacak. Revizyonların ilk ayağını Türkiye’de yerleşik gerçek kişilerin yurt dışındaki mevduatlarının hesaplanması oluşturdu. TCMB, daha önce ağırlıklı olarak Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verilerini kullanırken, gerçek kişilerin yurt dışı mevduat hareketlerini daha doğru ölçebilmek amacıyla SWIFT verilerini de kullanmaya başladı. Bu değişikliğin Ocak 2023-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi -13,3 milyar dolar olarak hesaplandı. TCMB, bunun yeni bir kaynak çıkışı değil, daha önce NHN’ye yansıyan hareketlerin doğru hesaba aktarılması olduğunu belirtti.
Eresen’e göre burada kritik nokta, istatistiklerdeki iyileşmenin ekonomide yeni bir para hareketi yaratmaması. Para zaten hareket etmiş durumda; değişen şey, bu hareketin hangi başlık altında gösterildiğidir.
Swap ve türev işlemler de tabloyu değiştirdi. İkinci önemli revizyon ise finansal türev işlemlerine ilişkin oldu. Swap, forward ve opsiyon gibi işlemlerden doğan kâr ve zararların daha önce istatistiklere tam olarak yansımaması nedeniyle NHN’de önemli farklar oluşabildiği belirtildi. TCMB, Merkezi Kayıt Kuruluşu ve BDDK verilerine dayanan sözleşme bazlı yeni bir hesaplama altyapısıyla 2014 yılından itibaren bu işlemleri yeniden hesapladı. Bu revizyonun Ocak 2014-Mayıs 2026 döneminde NHN üzerindeki birikimli etkisi 6,5 milyar dolarlık net zarar olarak hesaplandı.
Üçüncü revizyon ise bankacılık sistemine girip çıkan döviz banknotlarının tamamının dış ekonomik işlem olarak değerlendirilmemesi gerektiği yönündedir. TCMB, vatandaşların sistem dışında tuttukları dövizi bankaya yatırması veya bankadan çekmesinin her zaman bir dış işlem anlamına gelmediğini belirtti. Başka bir ifadeyle, vatandaşın yastık altında tuttuğu doları bankaya yatırması Türkiye’ye yeni bir döviz gelmesi anlamına gelmiyor. Ancak eski yöntemde kaynağı doğrudan belirlenemeyen efektif hareketlerinin tamamının yurt dışı kaynaklı olduğu varsayılabiliyordu. Yeni yöntemle bu hareketlerin yurt içi ve yurt dışı kaynaklı bölümleri ayrıştırılıyor.
Deniz Eresen, TCMB’nin açıklamasının en önemli tarafının burada olduğunu belirterek, revizyonun Türkiye’nin döviz rezervlerine yeni bir kaynak yaratmadığının altını çizdi. Çünkü yapılan işlem geçmişte gerçekleşmiş hareketlerin yeniden sınıflandırılmasıdır. Dolayısıyla Net Hata ve Noksan’ın küçülmesi, Türkiye’ye bugün itibarıyla 19,8 milyar dolarlık yeni bir döviz girişi olduğu anlamına gelmiyor.
Buna karşın yapılan revizyon, Türkiye’nin dış finansman ihtiyacının ve cari açığının analiz edilmesi açısından önemli bir gelişme. Zira hangi paranın ticaretten, hangisinin finansal hareketlerden kaynaklandığını doğru görmek, ekonomi yönetiminin dış kırılganlıklarını değerlendirebilmesi açısından kritik önem taşımaktadır. TCMB de revizyonların Cari İşlemler Hesabı’nı değiştirmediğini, yalnızca daha önce NHN’de gösterilen bazı tutarların ekonomik niteliğine uygun Finans Hesabı kalemlerine taşındığını belirtiyor.
Eresen’e göre bundan sonraki dönemde asıl takip edilmesi gereken konu, revizyon sonrasında da 2026’nın ilk beş ayında Net Hata ve Noksan’ın negatif seviyesini korumasıdır. TCMB de bu döneme ilişkin verilerin henüz geçici olduğunu ve kesin veriler ortaya çıktığında daha sağlıklı değerlendirme yapılabileceğini belirtiyor.
Dolayısıyla Merkez Bankası’nın çalışması geçmişteki “kayıp para” tartışmasının önemli bir bölümünü açıklığa kavuştururken, 2026 itibarıyla dış dengelerde yeni soru işaretlerinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Eski hesabın önemli bir kısmı temizlendi; şimdi gözler yeni verilerde.
