- Şanghay İşbirliği Örgütü’nün yıl zirvesi Kırgızistan'ın başkenti Bişkek’te başladı. Zirvede konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, ŞİÖ ile her alanda iş birliğini ilerletme hedefini vurgularken; Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, evrensel güvenlik ve diyalog çağrısında bulundu.
Avrasya bloğu olan Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Devlet Başkanları Konseyi toplantısı, Kırgızistan'ın başkenti Bişkek'teki Yntymak Ordo kompleksinde gerçekleştirildi. Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Cabarov'un devlet ve hükümet başkanlarını karşılamasının ardından geleneksel aile fotoğrafı çekildi ve liderler oturumlara geçti.
- Örgütün kuruluş yıl dönümüne denk gelen ve bu yıl "Sürdürülebilir Barış, Kalkınma ve Refah İçin Birlikte" temasıyla düzenlenen iki günlük zirve kapsamında liderlerin "Bişkek Deklarasyonu"nu imzalaması bekleniyor. Toplantıya Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, Hindistan Başbakanı Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko, Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman ve Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev katıldı.
Zirve oturumları sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Belarus Cumhurbaşkanı Aleksandr Lukaşenko gayri resmi bir görüşmede bir araya geldi. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov'un aktardığı bilgilere göre üç lider "ayaküstü" sohbet etti. Yayınlanan fotoğrafta Erdoğan ve Putin'in rahat vücut dili dikkat çekti. Yapılan açıklamaya göre üç liderin gerçekleştirdiği temasta, bölgedeki son gelişmeler detaylı şekilde değerlendirildi.
Görüşmede ayrıca Türkiye’nin Şanghay İşbirliği Örgütü’ne katılım süreci ve yürütülen ateşkes görüşmeleri de ele alınan başlıca konular arasında yer aldı. Üç lider, bölgedeki istikrarın korunması ve barış ortamının sağlanmasına yönelik stratejik konuları da masaya yatırdı. Erdoğan, Putin ile olan görüşmesinden önce Azerbaycan Başbakanı İlham Aliyev ile bir araya geldi. Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre Türkiye-Azerbaycan ikili ilişkileri ile bölgesel ve küresel gelişmeleri ele aldı. Azerbaycan ve Türkiye arasındaki altyapı, ulaşım ve enerji sektörlerindeki iş birliğine vurgu yapıldı. Azerbaycan-Ermenistan arasındaki barışa destek verileceği ifade edildi.
Ayaküstü toplantıdan sonra Erdoğan ve Putin resmi bir görüşme de gerçekleştirdi. İkili basın mensuplarının sorularını yanıtladı. Basına açık görüşmede ekonomi ve enerji konusunda işbirliğine vurgu yapıldı. Putin, Akkuyu Nükleer Santrali'nin yakında açılacağını belirtirken, Erdoğan da "bitiş dönemine geldik, açılışını bekliyoruz" dedi. Erdoğan, "Akkuyu Nükleer Santrali'nin açılışıyla birlikte yeni bazı santrallerin açılış adımlarını yine birlikte atacağız" diye ekledi.
Zirvenin açılış konuşmasını yapan Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Cabarov, örgütün sınır güvenliğine odaklanan bir mekanizmadan uluslararası alanda etkili küresel bir aktöre dönüştüğünü belirtti. Üye ülkelerin dünya nüfusunun %40'ından fazlasını ve küresel gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYİH) yaklaşık çeyreğini oluşturduğunu vurgulayan Cabarov, Kırgızistan'ın dönem başkanlığı felsefesinin "Birlik, refahın temelidir" sözüne dayandığını ifade etti.
Devlet Başkanları Konseyi toplantısının ardından Türkiye'nin 2012'den bu yana diyalog ortağı olarak yer aldığı ŞİÖ Plus toplantısı gerçekleştirildi. Toplantıda konuşan Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Yükselen bir yıldız olarak gördüğümüz Şanghay İşbirliği Örgütü ile her alanda iş birliğimizi ilerletmek için çaba göstereceğiz" açıklamasında bulundu. ŞİÖ'nün büyüklüğüne dikkat çeken Erdoğan, "3,5 milyar insanı ve 35 trilyon dolarlık gayrisafi yurt içi hasılayı temsil eden Şanghay İşbirliği Örgütü, çok kutuplu düzenin vazgeçilmez bir unsurudur" ifadesini kullandı.
Türkiye'nin diyalog ve diplomasi yoluyla çatışmaların çözümü için sorumluluk aldığını belirten Erdoğan, "Örgütün sadece barış ve istikrarın sağlanmasında değil, aynı zamanda güvenli ulaştırma koridorlarının oluşturulmasında ve enerji arz güvenliğinin sağlanmasında da rol oynayacağına inanıyoruz" dedi. Türkiye'nin 11-12 Kasım tarihlerinde Antalya'da COP31 zirvesine ev sahipliği yapacağını kaydeden Erdoğan, "Hazar Geçişli Orta Koridor girişiminin Kuşak ve Yol Girişimi ile uyumlaştırılmasını istiyor ve örgüt bünyesindeki iş birliğine büyük önem veriyoruz" açıklamasında bulundu.
Gazze ve Lübnan'daki duruma da değinen Erdoğan, İsrail saldırılarında 74 bin kişinin hayatını kaybettiğini belirterek tüm bölgenin bu saldırgan politikanın bedelini ödediğini ifade etti. Erdoğan, "Bölgesel sahiplenme ve kolektif caydırıcılığa dayalı Mekke Savunma İttifakı, bölgesel ve küresel barış ile istikrara önemli katkılar sağlayacaktır" değerlendirmesinde bulundu.
Rusya-Ukrayna savaşı, ABD'nin İran ile savaşı ve Gazze'deki İsrail soykırımı gölgesinde gerçekleşen zirvede Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ŞİÖ'nün güvenliği önceliklendirmesi ve evrensel bir güvenlik ortamı teşvik etmesi gerektiğini belirtti. Çin resmi haber ajansı Xinhua'ya göre diyalog ve danışmanın önemine dikkat çeken Şi, örgütün yönetişimini adil ve düzenli bir şekilde iyileştirmesi çağrısında bulundu. Şi, "Çin, Şanghay İşbirliği Örgütü'nü Kuşak ve Yol'un yüksek kaliteli ortak inşası ve Küresel Kalkınma Girişimi'nin uygulanması için öncelikli bir alan olarak görmektedir" dedi.
Çin'in örgütü Küresel Güvenlik Girişimi'nin uygulanması için önemli bir platform haline getirmeye yardımcı olmaya hazır olduğunu dile getiren Şi; Küresel Medeniyet Girişimi ve Küresel Yönetişim Girişimi'nin uygulanmasını da desteklediklerini aktardı. Şi Cinping, nesiller boyu sürecek dostluk için sağlam bir temel atılması ve ortak refahın geleceğine öncülük edilmesi vurgusuyla Pekin'in bir Çin-ŞİÖ temel eğitim iş birliği merkezi kuracağını duyurdu.
