ABD ile İsrail’in İran’a savaşıyla petrolün varili 100 doları aştı, dünya genelinde akaryakıt krizi patlak verdi. Endonezya'dan Portekiz'e, Suriye'den Guatemala'ya kadar birçok ülkede halk; artan zamlar, yakıt kıtlığı ve elektrik kesintilerine karşı sokağa dökülerek protestolar başlattı.
ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın etkisiyle petrol fiyatlarının varil başına 100 doları geçmesiyle dünya çapında petrol isyanları başladı.
Orta Doğu enerjisine bağımlı olan ve kamu borçları artan ülkelerde enflasyon artışı ile sübvansiyon yükü arasında kalan halklar, Güney Amerika’dan Orta Doğu’ya pek çok ülkede protestolara başladı.
Suriye’de öfkeli vatandaş lastikler yakarak otoyolları kaparken, Endonezya’da hükümet yanlısı gruplarla fiyatları protesto eden eylemciler çatıştı. Rusya’da ise araçlar yollarda uzun kuyruklar oluşturdu.
Dünyanın petrol zengini ülkeleri bile fiyatlarla baş edemez hale gelirken petrol kıtlığı, üreticilerin ailelerini beslemelerinin önüne geçer oldu. Dünyada tepkiler çığ gibi büyüyor.
Endonezya’nın Güney Sulawesi eyaletinin başkenti Makassar’da yemek pişirme gazı sıkıntısı, planlı elektrik kesintileri ve benzin kotası uygulaması başladı.
Kent genelinde sürücüler yakıtı biten motosikletlerini itmek zorunda kalırken, benzin istasyonlarının önünde uzun kuyruklar oluştu.
Taksi sürücüleriyse pazartesi günü tek ve çift plaka esasına göre getirilen yeni yakıt kısıtlamasını protesto etti.
Hükümet tarafında ise orta ve yüksek gelir grubu için sübvansiyonlu akaryakıtın kaldırılmasına yönelik tartışmalar yoğunlaştı.
Endonezya’nın Cava adasında yer alan Yogyakarta kentinde öğrenciler, fırlayan akaryakıt fiyatlarına karşı pazartesi günü gösteri düzenledi.
Eyalet başkentinin dört bir yanında protestocular, depoları boşalmış motosikletlerini iterek korna çaldılar ya da yakıt veremeyen pompaların yanında uzun kuyruklar halinde bıraktılar.
Taksi şoförleri, pazartesi günü, tek ve çift plakalı araçlara göre düzenlenen yeni kısıtlama sistemine karşı bir protesto düzenlediler. Arabalarını yollarda bırakıp eylem yaptılar.
Öğrencilerin gerçekleştirdiği bu eylem, hükümet yanlısı grupların müdahalesiyle dağıtıldı.
Filipinler’de haftalarca süren muson yağmurlarının ardından denize açılmayı bekleyen Manila Körfezi’ndeki balıkçılar, yüksek yakıt fiyatları nedeniyle limanda kaldı.
Balıkçılar Derneği Ulusal Başkanı Fernando Hicap, “Birçoğu balık tutmaya geri dönmek için can atıyordu ancak benzin alacak paraları yok. Yeni fiyat ayarlamaları birçoğumuzu boğarak öldürüyor” açıklamasını yaptı.
Quezon’da ise otobüs ve araç sürücüleri yürüyüşler düzenledi. Otobüs ve taksi sendikaları genel greve gitti.
Benzer bir durum Vietnam’da da yaşand. Grab sürücüleri düşük kazançlar nedeniyle boykot çağrısı yaptı.
Filipinli sürücü lideri Modesto Floranda, günde 15 ila 18 saat çalışmanın sadece tek bir öğün yemeğe yettiğini söyleyerek hükümetin sunduğu yaklaşık 80 dolarlık yardım için “Yeterli
Guatemala’nın başkenti Guatemala City’de ulaştırma çalışanları ve yerli aktivistler, tavan fiyat ile sübvansiyon gibi geçici önlemlerin ötesinde adımlar atılması talebiyle yürüyüş düzenledi.
Eylemciler akaryakıt vergilerinin askıya alınmasını istedi. Yürüyüşte konuşan bir eylemci, “Onlar lüks içinde yaşıyor. Bu yüzden bizim sefaletimizi, açlığımızı ya da işçi sınıfının temel gıda ihtiyaçlarının maliyetini düşünmüyorlar. Onlara baskı yapmaya da devam edeceğiz” ifadelerini kullandı.
Başkentin hemen güneyindeki Villa Nueva’da ise protestolar şiddetlendi. Caddelerde araçların ateşe verildiği görüntülendi. Protestocular polisle çatışmaya girdi. Birden fazla gösterici gözaltına alındı.
Portekiz’de motorin fiyatının galon başına 9 doları aşması üzerine sürücüler sosyal medya üzerinden organize olarak yavaş sürüş eylemleri yaptı.
Gösteriler, başkent Lizbon’daki 25 de Abril Köprüsü dâhil ana güzergahlarda trafiğin kilitlenmesine neden oldu.
Sines kentinde ise araç konvoyları dev bir rafinerinin yakınındaki erişim yollarını trafiğe kapattı.
Tükettiği petrolün yüzde 90’ından fazlasını Orta Doğu’dan karşılayan Bangladeş’te, sıvılaştırılmış doğal gaz eksikliği elektrik kesintilerine ve tekstil fabrikalarının geçici kapanmasına yol açtı.
Ülkenin tekstil merkezi Gazipur’daki bir fabrika yetkilisi Robiul Hasan Mehedi, elektriklerin günde dört veya beş kez kesildiğini belirtti.
Başkent Dakka’daki protesto mitinginde konuşan muhalefet lideri Nahid Islam ise kitlelerin “gaz, petrol ve elektrik etrafında şebekeler oluşturup fiyatları artırmaya çalışanlara karşı” yürüdüğünü söyledi.
Suriye hükümetinin benzin, motorin ve diğer petrol ürünlerinin fiyatlarını yüzde 40’a varan oranlarda geçici olarak artıracağını açıklamasından birkaç saat sonra halk sokağa döküldü.
Birden fazla şehirde meydanlarda toplanan kalabalıklar trafiği kapattı ve lastikleri ateşe vererek zam kararlarının iptal edilmesini istedi. Kentlerin birinde bir kişi üzerine benzin dökerek kendini yakma tehdidinde bulundu.
Hükümet yetkilileri ise savaş nedeniyle zam yapmaktan başka seçenekleri kalmadığını savundu.
Avustralya Ulusal Üniversitesinden Sana Jaffrey, gelişmekte olan dünyanın bu krizi yönetme kapasitesinin tükenmesi halinde durumun küresel finans piyasalarını etkileyeceğini ve “Bir noktada, bu herkesin sorunu haline gelecek” ifadesini kullandı.
Siyaset sosyoloğu Naomi Hossain ise kontrol edilemeyen enflasyonun seçmenleri sağa yönlendirdiğini belirterek, “Merkez hükümetler insanları bu şoklara karşı korumak için pek bir şey yapamıyor gibi görünüyor ve çoğu yerde gerçekçi bir sol alternatif de yok. Bu nedenle sonuçlardan biri popülizmi beslemesi oluyor” yorumunda bulundu. Benzer şekilde Sri Lanka’da dağıtıcılar beklenen zam nedeniyle akaryakıt arzını kısıtlarken, hükümet sübvansiyon ve fiyat artışı seçeneklerini değerlendiriyor. Yükselen maliyetlerin yerel düzeydeki etkileri ise şehir şehir şu şekilde gelişiyor:
