Felç durumunda erken müdahale hayati önem taşır; çünkü kaybedilen her dakika daha fazla beyin hücresinin ölmesi anlamına gelir.
Felç günümüzde en yaygın ve en tehlikeli sağlık sorunlarından biri… Sevdiğiniz biriyle konuşurken aniden konuşmasının bozulduğunu fark edebilirsiniz. Ya da market alışverişi yaparken raftan bir kavanoz almak için elinizi hareket ettiremediğinizi anlayabilirsiniz. Kendinizi normal hissederken saniyeler veya dakikalar içinde kendinizi hasta hissedebilirsiniz. Dünyaca ünlü sağlık ve araştırma merkezi Mayo Clinic uzmanları, işte bu hayati soruna dair dikkat edilmesi gerekenleri anlattı.
İnme, besin ve oksijenin kan damarları yoluyla beyne ulaşamaması sonucu beyin hücrelerinin ölmesiyle meydana gelir. Bu ulaşım eksikliği, kan damarındaki bir pıhtının beyne giden kan akışını engellemesi (iskemik inme) veya bir kan damarının yırtılması ve beyne giden kan akışını engellemesi (hemorajik inme) sonucu oluşabilir. Bazen, kan akışındaki tıkanıklık ve bunun sonucunda ortaya çıkan semptomlar geçici bir pıhtıdan kaynaklanır ve kısa sürelidir; bu durum mini felç veya geçici iskemik atak (TIA) olarak adlandırılır.
Felç, yaş, cinsiyet veya ırk ayrımı gözetmeksizin herkesin başına gelebilir. Bazı risk faktörleri felç geçirme riskinizi artırabilir.
– Kişi bilinci yerindeyse, düşmesini önlemek için başı hafifçe yukarı kaldırılıp desteklenerek yan yatırın.
– Nefes almayı zorlaştırabilecek sıkı giysileri gevşetin.
– Kişiyi hareket ettirirken herhangi bir uzuvda belirgin bir güçsüzlük varsa, o uzvu destekleyin ve çekmekten kaçının.
– Kişi bilinçsizse, solunumunu ve nabzını kontrol edin ve yan tarafına yatırın.
– Nabızları yoksa veya nefes almıyorlarsa, derhal kalp masajına başlayın.
– Yutma güçlüğü çekebileceklerini düşünüyorsanız onlara hiçbir şey yiyecek veya içecek vermeyin.
– Yüzde, kolda veya bacakta, özellikle vücudun bir tarafında uyuşma.
– Ani kafa karışıklığı, konuşmada zorluk veya konuşmayı anlamada güçlük.
– Ani başlangıçlı, nedeni bilinmeyen şiddetli baş ağrısı
– Ani görme sorunları, örneğin bir veya iki gözde görme güçlüğü
– Yürümede zorluk, denge kaybı, baş dönmesi veya koordinasyon bozukluğu
– Yüzde sarkma: Kişiden gülümsemesini isteyin ve gülümsemenin düzensiz olup olmadığına bakın.
– Kol güçsüzlüğü: Kişiden her iki kolunu da kaldırmasını isteyin ve bir kolunun aşağı doğru sarkıp sarkmadığına bakın.
– Konuşma güçlüğü: Kişiden konuşmasını isteyin ve konuşmasının bozuk olup olmadığına bakın.
– Acil servisi arama zamanı: Felç acil bir durumdur. Hemen acil servise başvurun.
Risk faktörleri iki kategoriye ayrılır
– Kontroledilebilir olanlar.
– Kontrol edilemez olanlar.
Kontrol edilebilir yaygın risk faktörleri
– Atriyalfibrilasyon (kalbin üs odacıkları olan atriyumların, hızlı ve düzensiz şekilde atmasına neden olan ritim bozukluğu) inme riskini beş kat artırır.
– Diyabet
– Aşırı alkol tüketimi
– Yüksek tansiyon
– Yüksek kolesterol
– Obezite
– Tıkayıcı uyku apnesi
– Fiziksel hareketsizlik
– Orak hücreli anemi
– Sigara içmek veya elektronik sigara kullanmak
Kontrol edilemeyen risk faktörleri
– Cinsiyet
– Kalıtım
– Yaşın artması
– Irk
Amerikan İnme Derneği’ne göre, inme kadınlarda en sık görülen üçüncü ölüm nedenidir. ABD’de her yıl 90.000’den fazla kadın inmeden hayatını kaybediyor. Her 5 kadından 1’i inme geçiriyor ve her yıl erkeklerden yaklaşık 55.000 daha fazla kadın inme geçiriyor; inme görülme sıklığı en yüksek olan grup ise siyahi kadınlardır.
