193 üyeli Birleşmiş Milletler'in (BM) New York'taki karargahında her yıl ülkelerin devlet ve hükümet liderleri ile dışişleri bakanlarının küresel sorunları görüşmek üzere bir araya geldiği Genel Kurul'un yüksek düzeyli haftası, bu yıl 22-28 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirilecek.
- BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in son kez açılış rolünü üstleneceği BM Genel Kurulu'na, Bangladeş Dışişleri Bakanı Khalilur Rahman başkanlık edecek. 1955'ten bu yana sürdürülen bir gelenek doğrultusunda, başkanlardan sonra ilk konuşmayı yine Brezilya yapacak. Brezilya'nın ardından ev sahibi ABD söz alacak. BM Genel Kurulu'nda Türkiye'yi temsilen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ilk gün sırada konuşmasını gerçekleştirecek. Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Genel Kurulu'na kez hitap edecek.
Bu yıl "Güveni Yeniden Tesis Etmek, Dönüşümü Yönetmek: Herkes İçin Sonuç Üreten BM" temasıyla toplanacak olan Genel Kurul'a 150'den fazla devlet ve hükümet başkanının yanı sıra çok sayıda cumhurbaşkanı yardımcısı, başbakan yardımcısı, bakan ve diğer üst düzey hükümet yetkililerinin katılması bekleniyor. Ana tema kapsamında BM'nin mevcut küresel koşullara uyarlanması ve çok taraflı sistemin güçlendirilmesi önemli gündem maddeleri arasında yer alıyor.
Artan jeopolitik rekabet, devam eden savaşlar, ekonomik eşitsizlikler ve küresel krizler karşısında uluslararası kurumların etkinliğinin artırılması, üye ülkeler arasındaki güvenin yeniden tesis edilmesi ve BM'nin küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi konuları liderlerin konuşmalarında ve ikili temaslarında öne çıkması öngörülüyor.
- Liderlerin ana gündem maddeleri arasında iklim değişikliği, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, kalkınma finansı, yapay zeka ve teknolojik dönüşüm, küresel sağlık ve pandemi hazırlığı, nükleer silahsızlanma ve uluslararası güvenlik gibi çeşitli konuları ele almaları bekleniyor. Bu kapsamda iklim eylemi ve adil dönüşüm, nükleer silahsızlanma, Kalkınma Hakkı Bildirgesi'nin yılı, deniz seviyesinin yükselmesinin yol açtığı tehditler ile gelecekteki salgınlara karşı hazırlık ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi, ırkçılık, ırk ayrımcılığı, yabancı düşmanlığı ve ilgili hoşgörüsüzlükle mücadele konularında farklı üst düzey toplantılar düzenlenmesi planlanıyor.
Diğer yandan, liderlerin hem BM Genel Kurul kürsüsünden yapacakları konuşmalarda, hem de ikili ve çok taraflı toplantılarda dünya çapında süregelen çatışma, kriz ve ihtilafları ele almaları bekleniyor. Bu çerçevede Gazze'de süren olayların birçok liderin ana gündemi olması öngörülürken, İran'a yönelik saldırılar, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer serbestisi, Rusya-Ukrayna Savaşı, Kıbrıs meselesi, Sudan’daki çatışmalar ve ağırlaşan insani durum ile Myanmar'daki insani krizden Haiti'deki güvenlik krizine kadar birçok farklı gelişmenin tartışılması bekleniyor.
BM Genel Kurulu çerçevesinde önemli bir başka konu da İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya yönelik Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin 2024'te çıkardığı tutuklama kararının uygulanıp uygulanmayacağıdır. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Netanyahu'nun UCM kararınca tutuklanması gerektiğini ve şehir yasalarının verdiği yetkilerle hareket edeceklerini ifade ederken, bu çerçevede tutuklamaya yönelik bağımsız yasal yetkileri bulunmadığını ve federal hükümetin bu adımı atması gerektiğini vurguladı.
Diğer taraftan ABD hükümeti, Netanyahu'nun "hiçbir şekilde tutuklanmayacağına" dair açıklamalarda bulunurken, BM Genel Kurulu'nda hitap etmesi beklenen Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas ve Filistinli yetkililerin vize talebini de bir kez daha reddetti. Genel Kurul, görev süresi yıl sonunda sona erecek BM Genel Sekreteri Antonio Guterres ve yeni adaylar açısından da ayrı bir önem taşıyor.
Görev süresi 31 Aralık 2026'da sona erecek Guterres'in son Genel Kurul konuşmasında, uluslararası sistemin karşı karşıya olduğu çok sayıda kriz ve değişen küresel dengeler karşısında çok taraflı iş birliğinin güçlendirilmesi mesajını vermesi bekleniyor. Guterres'in aynı zamanda BM Şartı'nın temel ilkelerine bağlılık ve anlaşmazlıkların çözümünde diyaloğun önemine dikkat çekmesi öngörülüyor. Bir sonraki BM Genel Sekreteri için seçim süreci devam ederken, yeni Genel Sekreterin 1 Ocak 2027'de göreve başlaması öngörülüyor. Genel Kurul kapsamında yürütülecek diplomatik temasların, yeni genel sekreterin seçilmesi bağlamında da önem taşıması bekleniyor.
- Dünyanın en önemli diplomatik buluşmalarından biri olarak nitelendirilen ve çok sayıda ülkenin liderini bir araya getiren BM Genel Kurulu'nun oturumu, bugün New York'ta başlayacak. Guterres, görev süresi 31 Aralık 2026'da sona erecek olan bu oturumda son kez açılış rolünü üstlenecek. Ana tema "Güveni Yeniden Tesis Etmek" olarak belirlenmiştir.
