- Kanuni Sultan Süleyman'ın 1566'da Zigetvar Kalesi'nin kuşatılması sırasında hayatını kaybetmesinin yılı dolayısıyla, son seferi ve bölgede ortaya çıkarılan Osmanlı kalıntıları yeniden gündeme geldi.
Macaristan'daki Pecs Üniversitesi, 2024-2025 döneminde türbe kompleksinin geniş çevresinde yürüttüğü araştırmalarla, "Turbek" adı verilen Osmanlı yerleşiminin büyüklüğü, yapısı ve günlük yaşamı hakkında yeni bilgiler sağladı. Osmanlı dönemine ait buluntuların yaklaşık 80 hektarlık alana yayıldığı ve yerleşimin daha önce düşünülenden büyük ve varlıklı olduğu belirlendi.
Yaklaşık 46 yıllık saltanatıyla Osmanlı tarihinde tahtta en uzun süre kalan padişah olan Kanuni, 1 Mayıs 1566'da İstanbul'dan ayrılarak 13'üncü ve son seferine çıktı. Yaşlılığı ve hastalığına rağmen ordusunun başında bulunan Kanuni'nin otağı, kuşatma sırasında Zigetvar Kalesi'ni gören ve türbe alanının bulunduğu kabul edilen tepeye kuruldu. Kanuni, 6 Eylül'ü 7 Eylül'e bağlayan gece otağında hayatını kaybetti. Zigetvar Kalesi, padişahın ölümünden kısa süre sonra Osmanlı kuvvetlerinin kontrolüne geçti.
Tarihi kaynaklara göre Kanuni'nin ölümü, ordunun moralinin ve düzeninin bozulmaması, ayrıca tahtın oğlu II. Selim'e sorunsuz geçmesi amacıyla gizlendi. Kanuni'nin naaşının bozulmasını önlemek amacıyla iç organlarının çıkarıldığı, naaşına amber ve misk sürüldüğü ve tabutunun otağındaki tahtın altına geçici olarak gömüldüğü aktarılmaktadır. Bazı kaynaklara göre, çıkarılan iç organlar otağın bulunduğu alana defnedildi.
Kanuni'nin naaşının yaklaşık 42 gün sonra çıkarılarak dönüş yolculuğu için arabaya yerleştirildiği, yol boyunca padişah hayattaymış gibi davranıldığı ve ölümünün II. Selim'in Belgrad'a gelmesinin ardından resmen açıklandığı belirtiliyor. II. Selim'in emriyle Kanuni'nin hayatını kaybettiği ve iç organlarının gömüldüğü kabul edilen yerde türbe yaptırıldı.
Zamanla önemli bir ziyaretgaha dönüşen türbenin çevresine cami, derviş tekkesi, konukevi ve muhafız barakası gibi yapılar inşa edildi. Kompleks, ahşap palanka ve savunma yapılarıyla koruma altına alınırken çevresinde sivil yerleşim gelişti. "Turbek" yerleşimi, Osmanlı hakimiyetinin bölgeden çekilmesi sırasında tahrip edildi ve zamanla yerleşimin tam konumu unutuldu.
Kanuni'nin türbesinin bulunmasına yönelik modern araştırmalar, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı ile Zigetvar Belediyesi arasında 2012'de imzalanan anlaşmanın ardından başladı. Pecs Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Norbert Pap başkanlığındaki disiplinler arası ekip, tarihi belgeleri, haritaları, arazi kayıtlarını ve 1664'te çizilen türbe kompleksi planını inceledi. Çalışmalar sonucunda asıl türbe alanının Zigetvar Kalesi'nin yaklaşık 4,2 kilometre kuzeydoğusundaki Turbek-Zsibot bölgesinde bulunduğu belirlendi.
Bölgede 2015'te başlatılan kazılarda, araştırmacıların Kanuni adına yaptırılan türbe olarak tanımladığı kare planlı yapı ortaya çıkarıldı. Sonraki çalışmalarda cami, derviş tekkesi, ziyaretçi konukevi, muhafız barakası, ahşap palanka ile sivil yerleşime ait yapı izleri tespit edildi.
- Pecs Üniversitesi öncülüğündeki Türk ve Macar araştırmacılar, 2024-2025 döneminde türbe kompleksinin geniş çevresinde modern ölçüm cihazlarından yararlanarak yüzey araştırmaları ve jeofizik incelemeler yaptı. Bazı tuğladan yapılan ve kiremitlerle örtülen yapıların çevresinde gündelik kullanım eşyaları, seramikler, sikkeler, takılar ve Osmanlı metal işçiliği örnekleri tespit edildi. Kazılarda ayrıca bir kuyu ile büyük depolama çukurları ortaya çıkarıldı. Çukurlarda tahıl kalıntıları, ısıtma sistemlerine ait pişmiş toprak parçaları, ayaklı kaseler, porselen fincan parçaları ve boyalı cam kap parçaları bulundu. Buluntular arasında yüzyıla ait nadir bir altın sikke, Kırım Hanlığı dönemine ait gümüş sikke, Osmanlı sofra takımı parçaları, yüzükler, süslü tokalar ve at koşum süsleri de yer aldı.
Araştırma sonuçlarının, türbe çevresindeki yapının ötesinde geniş bir Osmanlı yerleşiminin bulunduğuna ve burada yaşayanlarla ziyaretçilerin bir kısmının dönemin şartlarına göre varlıklı olduğuna işaret ettiği belirtildi.
