Kamerun’daki Nyos Gölü’nde 1.700’den fazla kişinin hayatını kaybettiği felaketin bir daha yaşanmaması için gölün dibine borular kuruldu. Yaklaşık 203 metre derinliğe ulaşan bu sistem, gölün dibinde biriken karbondioksiti kontrollü bir şekilde yüzeye çıkararak gazın yeniden tehlikeli seviyelere ulaşmasını önlüyor.
Nyos Gölü, Kamerun’un kuzeybatısında bulunan yaklaşık 210 metre derinliğinde volkanik bir krater gölüdür. Gölün altındaki kaynaklardan gelen karbondioksit, yüksek basınç nedeniyle derin sularda çözünmüş halde birikmektedir. Bu birikimin tehlikeli seviyeye ulaşmasını engellemek amacıyla göldeki gaz miktarı günümüzde de izlenmektedir.
21 Ağustos 1986 gecesi gölün derinliklerinde biriken büyük miktardaki karbondioksit aniden açığa çıktı. Havadan daha ağır olan gaz, çevredeki vadilere yayılarak yakınlardaki yerleşim alanlarına ulaştı. Karbondioksitin oksijenin yerini alması sonucu 1.700’den fazla kişi hayatını kaybetti ve binlerce hayvan öldü. Gaz bulutunun gölden yaklaşık 23 kilometre uzağa kadar ilerlediği belirlendi. Felaket sırasında lav veya kül püskürmesi yaşanmamış; ölümlere gölden çıkan yoğun karbondioksit bulutu neden olmuştur.
Olayın ardından yapılan araştırmalarda tehlikenin tamamen ortadan kalkmadığı görülmüştür. Yer altından gelen karbondioksit göle ulaşmaya devam etmekte ve dip sularda yeniden birikmektedir. Gazın tekrar tehlikeli seviyelere ulaşması halinde benzer bir felaketin yaşanabileceği anlaşılınca kontrollü tahliye sistemi geliştirilmiştir.
Yapılan denemelerin ardından ilk kalıcı tahliye borusu 2001 yılında kurulmuştur. Borunun alt ucu, karbondioksit bakımından zengin suyun bulunduğu yaklaşık 203 metre derinliğe kadar indirilmiştir. Dipteki su borunun içinde yükseldikçe üzerindeki basınç azalır. Bunun sonucunda suda çözünmüş halde bulunan karbondioksit kabarcıklara dönüşmektedir. Oluşan kabarcıklar suyu daha hızlı yukarı taşıdığı için sistem bir kez çalışmaya başladıktan sonra pompa kullanılmadan kendi kendine çalışabilmektedir.
Borudan yüzeye ulaşan suyla birlikte karbondioksit de kontrollü bir biçimde dışarı çıkmaktadır. Böylece gazın gölün derinliklerinde yıllarca birikerek yeniden tehlikeli miktarlara ulaşmasının önüne geçilmektedir. Sistem ilk devreye alındığında karbondioksitin oluşturduğu güçlü akış nedeniyle borudan çıkan suyun yaklaşık 48 metre yüksekliğe kadar fışkırdığı görülmüştür. Yıllar geçtikçe suyun ulaştığı yükseklik azalmış, bunun gölün derinliklerindeki karbondioksit miktarının azalmasıyla bağlantılı olduğu belirtilmiştir.
Tek borunun yeterli olmaması üzerine 2011 yılında iki tahliye borusu daha eklenmiştir. Böylece gölün derinliklerindeki karbondioksitin daha hızlı ve kontrollü bir şekilde uzaklaştırılması sağlanmıştır. Nyos Gölü’ndeki tehlike tamamen ortadan kalkmamıştır. Gölün altındaki doğal kaynaklardan karbondioksit gelmeye devam ediyor. Bu nedenle gazın dip sularda yeniden tehlikeli miktarda birikip birikmediği izlenmektedir.
Göl suyunu tutan doğal volkanik set de zaman içinde ayrı bir risk oluşturmuştur. Setin aşınması nedeniyle çökme ihtimali gündeme gelince bölgeyi korumak amacıyla güçlendirme çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
Bugün Nyos Gölü’nde bulunan tahliye sistemi, 1986’daki felaketin yeniden yaşanmasını engellemek amacıyla kullanılmaya devam etmektedir. Gölün altında oluşan karbondioksitin kontrollü şekilde uzaklaştırılması ve gaz seviyesinin düzenli olarak izlenmesi, bölgedeki riskin kontrol altında tutulmasında önemli bir rol oynamaktadır.
😢🌊
