ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki Sacramento Nehri'ne, nesli tehlike altındaki kış dönemi Chinook somonlarının yumurtlayabileceği alanları yeniden oluşturmak amacıyla 2022'den bu yana 50 bin tondan fazla çakıl bırakıldı.
Bölgeye bu kadar büyük miktarda çakıl taşınmasının nedeni, barajların nehrin doğal yapısında yarattığı değişikliklerdir. Chinook somonları geçmişte yüzlerce kilometre boyunca uzanan soğuk dağ akarsularına ulaşarak üreyebiliyordu. Ancak Shasta ve Keswick barajları, balıkların bu alanlara geçişini engellerken, yumurtlama yataklarını oluşturan çakılın nehir boyunca doğal biçimde taşınmasını da durdurdu.
Chinook somonları yumurtalarını nehrin tabanındaki uygun büyüklükteki taş ve çakılların arasına bırakıyor. Yumurtaların gelişebilmesi için suyun çakılların arasından geçebilmesi ve yeterli oksijen sağlaması gerekiyor. Nehir akıntısı zaman içinde mevcut çakılları aşağıya taşıdığı için uygun yumurtlama alanları giderek azalıyor.
Bu nedenle ihtiyaç duyulan çakıl artık dışarıdan getiriliyor. Sacramento River Settlement Contractors, California Department of Fish and Wildlife ve ABD Islah Bürosu tarafından sürdürülen son çalışmalarda Keswick Barajı'nın aşağısına 20 bin tondan fazla yeni çakıl yerleştirildi. Böylece 2022'den bu yana bölgeye eklenen toplam miktar 50 bin tonu geçti.
Çakılların tek bir noktada kalması beklenmiyor. Sacramento Nehri'nin akıntısı, bırakılan malzemeyi zaman içerisinde aşağıya doğru taşıyarak nehir tabanında yeni yumurtlama alanlarının oluşmasına yardımcı oluyor. Benzer uygulamalarda çakılın nehir kıyısına ve kanalına bırakıldığı, daha yüksek akışlarla aşağı bölgelere dağıldığı belirtiliyor.
Sorunun temelinde Sacramento Nehri üzerindeki büyük barajlar bulunuyor. Keswick Barajı, Shasta Barajı'nın yaklaşık 14,5 kilometre aşağısında yer alıyor ve Sacramento Nehri'nin aşağı kesimlerine bırakılan suyun akışının düzenlenmesinde kullanılıyor.
Ancak bu yapılar yalnızca suyun hareketini değiştirmedi. Nehrin yukarı kesimlerinden doğal olarak gelen taş ve çakılların aşağıya taşınması da büyük ölçüde engellendi. Sonuç olarak somonların üremek için ihtiyaç duyduğu çakıllı nehir tabanı zamanla azaldı. Balıkların tarihi yumurtlama alanlarına erişimi de kesilince Keswick Barajı'nın aşağısındaki sınırlı bölüm daha kritik hale geldi.
Bu nedenle bölgedeki çalışma tek seferlik bir müdahale olarak görülmüyor. Nehir akıntısı çakılları sürekli aşağı taşıdığı, barajlar ise yukarıdan gelecek yeni malzemeyi engellediği için yumurtlama alanlarının korunabilmesi amacıyla belirli dönemlerde yeniden çakıl eklenmesi gerekiyor. Böylece barajların kestiği doğal süreç, insan müdahalesiyle kısmen taklit edilmeye çalışılıyor. 🐟🌊
