Dünyanın ilk otomobili 1885 yılında Karl Benz tarafından üretildi. O dönemde bu icadın insan hayatını nasıl değiştireceği tahmin edilebiliyor muydu, bilinmez.
Zamanla gelişen teknoloji, otomobilleri büyük dönüşümlere uğrattı. Özellikle 1980'lerden itibaren sürücü ve yolcu güvenliğini ön plana alan teknolojiler hızla otomobillere entegre edildi. 2000'lerde bazı markalar, “Bizim otomobilimizin içinde bir insanın ölmesi neredeyse imkansız” iddiasında bulundu. Ayrıca, kendi kendine gidebilen araçlar da geliştirildi. Ancak bugüne kadar tüm örneklerde bir şey değişmedi: Direksiyon ve gaz-fren pedalı.
Tesla, son projesi ile bu durumu tamamen değiştirdi. Direksiyonu ve gaz-fren pedalı olmayan bir model tanıttı. Üretilebilirliği konusunda tartışmalar sürerken, geçtiğimiz günlerde bu araç ilk kez trafikte kullanıldı.
Direksiyonsuz ve pedalsız bir araç, başlı başına önemli bir gelişme olsa da, aslında bu durum daha geniş bir sorunu da gündeme getiriyor. Eğer yeni araçlar bu şekilde üretilecekse, yüzyıllardır alıştığımız otomobil kültürü ne olacak? Direksiyon, pedal, gösterge paneli ve sürücü ile yolcunun konforu için özel üretim yapan koltuk firmaları ne yapacak? Bu değişim, montajında görevli yüz binlerce işçiyi nasıl etkileyecek?
Bu soruların sayısı oldukça fazla, ancak tümüne şimdiden yanıt vermek neredeyse imkansız. Bugün atılan adımların yarattığı derin değişimleri görebilmek için zaman gerek.
Yakın gelecekte tartışacağımız konulardan biri de ‘otomobil sahibi olmak’ meselesinin tanımı olacak. Geleneksel olarak bir otomobil alıyor, istediğimiz yere gidiyor ve ihtiyaç anında yeniden kullanıyorduk. Örneğin, işe gittiğimiz aracımız, işimiz bitene kadar saatlerce otoparkta bekliyor ya da akşam eve döndüğümüzde bizimle birlikte dinlenmeye çekiliyordu.
Tesla’nın yeni otonom aracı, bu asırlık kullanım alışkanlığımızı değiştirecek gibi görünüyor. Araçta gelişmiş bir yapay zeka var. Direksiyon, gaz, fren ya da kişileştirilmiş koltuklar yok. Kapıyı açacağız, arabaya bineceğiz ve bizi istediğimiz noktaya götürmesini isteyeceğiz.
Otomotiv sektörünü yakından takip edenler, yeni dönemde araç sahipliğinin değişeceğini öne sürüyor. Artık bir aracı satın alsak dahi, onun saatlerce atıl kalmasını istemeyeceğiz. Biz işimizi yaparken, otonom sürüş yetenekleri ve gelişmiş yapay zekasıyla transfer ihtiyacı duyanlara hizmet verecek. Böylece hem araç sahipleri hem de bu hizmeti kullananlar ekonomik fayda sağlayacak.
Bu bağlamda, 'robo-taksi' örneği sıkça gündeme geliyor. Araç sahiplerinin amacı, tek bir kişiyi bir yere götürmektense, günün büyük bir kısmında yolcu taşıyabilecek ticari bir makine isteyecekleri konuşuluyor.
Sonuç olarak, 'otomobil eşittir ürün' anlayışı yerini 'otomobil eşittir hizmet' yaklaşımına bırakacak.
Otonom bir işleyişte insan faktörünün rolü ise yeni yüzyılın belki de en karmaşık sorunlarından biri. Otomotiv sektörü, insan + makine + montaj hattı denklemi yerine robot + yazılım + yapay zeka + daha az insan denklemine geçiş yapacak. Burada mesele yalnızca 'daha az işçi' değil; işçinin yaptığı işin niteliği de değişiyor. Üretimde çalışan işçi sayısı azalırken, yapay zeka, batarya mühendisi, veri bilimcisi, otonom sürüş güvenlik uzmanı, robotik mühendisi ya da çip tasarımcısı gibi yeni tür işlerin önemi artıyor.
Markaların temel hedefinin, yılda örneğin 500 bin otomobil üretmek değil, ‘500 bin otomobili mümkün olduğunca çok saat çalıştırmak’ olacağı anlaşılıyor. Artık kaç araba sattığınız ya da pazar payınız ne soruları yerine, ‘araçlarının kullanım oranı ne?’ ya da ‘araç başına yıllık gelirin ne kadar?’ soruları geçerlilik kazanacak.
Otomobil sektörü, büyük bir dönüşümün eşiğinde. Tesla’nın yeni modeli, direksiyon ve pedal üreticileri için önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Direksiyon yoksa direksiyon üreticisi, pedal yoksa pedal üreticisi, vites kutusu yoksa vites üreticisi ne olacak? Gösterge paneli, egzoz, yan ayna üretenler ne yapacak?
Elektrikli araçlarla birlikte küçülen bazı kalemler, ikinci bir sınavla karşı karşıya. Mevcut gelişmeler, otomotivde bazı bölümler için büyük fırsatlar, bazıları içinse varoluşsal tehditler doğuracak gibi görünüyor.
“Benim arabam nerede?” sorusu yerini, “Beni almaya hangi araba geliyor?” sorusuna bırakacak. Bu yeni dönemde Türkiye’nin nasıl bir yol haritası izleyeceği merakla bekleniyor. Direksiyonu ve pedalı olmayan bir aracın ilk otonom sürüşü, 'yeni bir teknoloji' okumasından çok daha fazlasını ifade ediyor. Otomobilin mimarisi ve anlamı, bu yeni dönemde köklü bir değişim geçirerek, insan, makine ve montaj hattı dengesini temelden sarsacak. Yapay zeka ve otonomi ağırlıklı 'robot araçlar' sahneye çıkacak.
Direksiyonsuz arabalar, otomobil sahibi olma meselesini kökünden değiştirebilir. Yüz binlerce fabrika işçisi için bu değişim, yolun sonu mu?
