Trump'ın yeni direktifi, ABD donanmasının teknolojik yönünü geriye taşıyor. Uzmanlar ve üreticiler ciddi risklere dikkat çekiyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Savunma Bakanlığı ve Deniz Kuvvetleri'ne yönelik yeni bir emirle, uçak gemilerindeki teknolojik altyapıyı kökten değiştirmeyi emretti. Bu emir doğrultusunda, modern uçak gemilerinde kullanılan elektromanyetik uçak fırlatma sistemleri (EMALS) kaldırılacak ve yerini geleneksel buharlı mancınıklara bırakacak. Pentagon ve ABD Deniz Kuvvetleri, bu dönüşümle ilgili uygulama planını iki ay içinde Başkan'a sunmakla yükümlü kılındı.
Bu emir, yeni nesil Gerald R. Ford sınıfı uçak gemilerindeki elektromanyetik mühimmat asansörlerinin de eski tip mekanik sistemlerle değiştirilmesini öngörüyor. Ancak bu karar, basit bir tasarım değişikliğinin ötesine geçiyor. Elektromanyetik sisteme göre çok daha başarısız olan buharlı mancınığa geçiş, ABD'yi milyonlarca dolar zarara sokacak.
Başkan'ın uçak gemileriyle olan bu takıntısı yeni bir gelişme değil. Trump'ın uçakların fırlatılmasını sağlayan sistemlere olan ilgisi 2017 yılına, ilk başkanlık dönemine kadar uzanıyor. Mıknatıs tabanlı yeni sistemlerin, buharlı mancınıkların sunduğu "güç ve güvenilirlikten yoksun" olduğunu savunan Trump, eski teknolojinin daha elverişli olduğunu sıkça dile getirmişti.
Ancak karar, askeri uzmanlar ve teknoloji üreticileri tarafından eleştiriliyor. Uzmanlar, Başkan'ın iddialarının tam tersini savunuyor. Elektromanyetik fırlatma sistemlerinin, daha fazla gücü daha düzenli bir şekilde verdiği ve uçak fırlatma hızını artırdığı ifade ediliyor. Gelgelelim, bu verim de olmayabilir. Bazı uzmanlar, bu değişimin asıl sebebinin nadir toprak elementlerine erişim zorlukları olabileceğini belirtiyor. Elektromanyetik sistemler için gereken bu hammadeler, bu mancınıkların gelecekteki maliyetlerini artırıyor. Diğer yandan, buharlı sistemler nadir toprak elementlerine tamamen bağımlı değil.
Trump ise kararını açıklama gereği duymadı. Kararın uygulanacağı ilk geminin, Ford sınıfının dördüncü üyesi USS Doris Miller olması planlanıyor. Sınıfın ilk üç gemisi USS Gerald R. Ford, USS John F. Kennedy ve USS Enterprise ise mevcut elektromanyetik sistemleriyle kalmaya devam edecek. Sistemin üreticisi General Atomics firması, USS Doris Miller üzerindeki mancınık ve yakalama donanımlarının imalatının yarı yarıya tamamlandığını vurguladı. Şirket, tasarım sürecinin ortasında atılacak böyle bir adımın ciddi maliyet artışlarına, teslimat takviminde sarkmalara ve karmaşık mühendislik risklerine yol açacağı konusunda uyarıda bulundu.
Elektromanyetik sistemlerin en belirgin avantajları arasında; savaş uçaklarını daha yüksek frekansla havalandırabilmesi, bakım kolaylığı sağlaması ve insan gücü ihtiyacını belirgin şekilde düşürmesi yer alıyor. USS Ford gemisinde EMALS kullanımı sayesinde fırlatma sistemini işletmek için gereken personel sayısı yaklaşık 12 kişiden 2 kişiye inmişti. Şirket, EMALS sistemini üretmek için 1.2 milyar dolar anlaşmaya varmıştı. Bu anlaşmanın iptal tazminatı ise henüz bilinmiyor.
Buharlı sistemlere dönüşümün, son dönemde personel temininde zorlanan ve Donanma genelinde yaklaşık 20 bin açık pozisyonu bulunan ABD Deniz Kuvvetleri üzerindeki insan gücü yükünü artıracağı ifade ediliyor. Öte yandan, ABD'nin geleneksel teknolojiye dönüş tartışması, rakiplerinin tam aksi yönde ilerlemesiyle dikkat çekiyor. Çin'in en yeni uçak gemilerinde elektromanyetik mancınık sistemlerini devreye soktuğu bilinirken, Fransa da gelecekte inşa edeceği yeni nesil uçak gemisinde EMALS teknolojisini kullanacağını açıklamıştı.
Kongre'nin savunma bütçesi ve ek askeri harcama paketlerini görüşmeye hazırlandığı bir dönemde gelen bu direktifin, bütçe onay süreçlerinde sert tartışmalara yol açması bekleniyor. Mancınık sistemleri, sabit kanatlı uçakların kalkış sırasında, özellikle çok kısa pistlerden kalkış yapmaya çalışırken, kalkış hızına daha hızlı ulaşmalarına yardımcı olan hızlandırma cihazlarıdır. Bu cihazlar, uçak motorlarının tek başına uçağı kanatların uçuşu sürdürmek için gereken kaldırma kuvvetini üretecek kadar hızlı bir şekilde yeterli hava hızına ulaştıramaması nedeniyle gerekli kılıyor. Yalnızca geleneksel kalkış yapabilen uçakların, hafif uçakların ve özellikle önemli yük taşıyan daha ağır uçakların kısa mesafeli kalkışlar yapmalarını sağlayan bu sistem, genellikle bir geminin güvertesinde – örneğin bir uçak gemisinin uçuş güvertesinde – deniz üzerinde görev yapan askeri uçaklar için destekli kalkış biçimi olarak kullanılıyor. Nadir de olsa karadaki pistlere de kurulabiliyor.
