University College London Hastanesi'nden cerrahlar, Bedfordshire'dan iki çocuk babası Rhys Hibbert'ın operasyon olmaması halinde görme yetisini kaybedebileceğini açıkladı.
Yapay zeka aracı, ameliyat sırasında canlı video akışını analiz ederek cerrahlara beyindeki kritik ama gizli damarlar ile sinirlerden nasıl kaçınacakları konusunda önerilerde bulundu. Bu teknoloji, tümörün olabildiğince güvenli bir şekilde çıkarılmasını sağladı.
Hibbert, hastanın güvenliği açısından bu teknolojinin büyük fayda sağladığını belirtti.
Müşteri hizmetleri müdürü olarak çalışan 48 yaşındaki Hibbert, 18 ay önce her öğle arasında iki kilometre yürüyen sağlıklı bir bireydi. Ancak bu yürüyüşlerden birinde bilincini kaybederek yolda nöbet geçirmeye başladı.
Yapılan beyin taramasında, kafatasının tabanında bilye büyüklüğünde, 11 milimetrelik iyi huylu bir tümör tespit edildi. Hipofiz bezi; büyüme, metabolizma, kan basıncı ve vücut sıcaklığının düzenlenmesi gibi hayati hormonları salgılama işlevine sahiptir.
Tümör, beyne kan sağlayan ana arterler ile görmeyi kontrol eden optik sinirlere çok yakın bir konumda yer alıyordu. Tümörün optik sinirlere baskı yapması nedeniyle Hibbert'ın çevre görüşü daralmıştı.
Hibbert hemen ameliyat olması gerekmese de eşyalara takılmaya, şiddetli yorgunluk ve baş dönmesi yaşamaya başladı. Cerrahlar, kendisine özel olarak geliştirilen yapay zeka aracıyla operasyon geçiren ilk kişi olma seçeneğini sunduklarında, teklifi tereddütsüz kabul etti.
Ameliyat, burun yoluyla kafatasının tabanına bir endoskop yerleştirilerek gerçekleştirildi. Bu noktada tümör, yakınında ancak kemik ve sert zar tabakalarının arkasında gizli kalıyordu.
Anatominin kişiden kişiye farklılık göstermesi, tümörü çıkarmak için en güvenli yerin belirlenmesini zorlaştırıyordu. Tümörün tamamının çıkarılamama riski yüzde 25 ile 50 arasında değişirken, ana bir kan damarının yaralanma olasılığı ise yüzde 0,5 ile 2 arasında bulunuyordu. Yapay zeka aracı bu aşamada devreye girdi.
Sistem, ikinci bir ekranda canlı video akışını analiz etti, cerrahi aletleri takip etti ve damarlar ile sinirlerin bulunma olasılığının en yüksek olduğu alanları işaretleyerek tümörün çıkarılması için en güvenli bölgeleri belirledi. Bu teknoloji, telefonlardaki yüz tanıma sistemine benzer bir mantıkla çalışıyor fakat burada önemli ve genellikle gizli olan anatomik yapıları tanıyor.
Birleşik Krallık'taki bir cerrah yılda ortalama 10 ila 20 bu tür ameliyat yapıyor ve hastanın anatomisine aşina olmak için ameliyat öncesi yapılan taramalara güveniyor. Araştırmacılar, yapay zeka sistemini hipofiz tümörü ameliyatlarına ait yüzlerce video üzerinde eğitti; her videodaki damarları ve sinirleri dikkatlice çizerek sistemin veri toplamasını sağladı.
Operasyonu gerçekleştiren Profesör Hani Marcus, sistemin bir cerrahın yaşamı boyunca görebileceği veya yapabileceği ameliyatlardan daha fazlasıyla eğitildiğini ve uzman bir ikinci göz gibi hareket edebileceğini belirtti. Marcus, diğer deneysel yapay zeka araçlarının aksine bu sistemin gerçek zamanlı çalıştığını vurguladı.
Yapay zeka aracı sadece destek sağladı ve kontrol tamamen cerrahlarda kaldı. Ekip, gelecekte cerrahlar için bir tür danışmanlık mekanizması geliştirmeyi ve ameliyathanede gerektiğinde tavsiye alınabilecek bir uzman desteği oluşturmayı hedefliyor.
Sağlık ve Bakım Araştırmaları Ulusal Enstitüsü ile Google tarafından finanse edilen teknoloji, yıllarca laboratuvarda test edildi. Gerçek ameliyattaki ilk adımlardan memnun kalan ekip, daha büyük bir klinik çalışma üzerinde çalışıyor.
Hibbert, ameliyattan sonra gözlerini açtığında 360 derecelik bir görüşe kavuştuğunu ve bir yıldır bu kadar net görmediğini ifade etti. Ameliyat sonrası süreçte görme yetisinin her geçen gün iyileştiğini belirten Hibbert, eski enerjisine kavuştuğunu ve tüm yan etkilerin kaybolduğunu söyledi.
Sağlık İnovasyon Bakanı James Frith, Hibbert'ın devlet tarafından finanse edilen araştırma kapsamında hayatını değiştiren bir ameliyat geçirmesinden memnuniyet duyduğunu ifade etti. Frith, yapay zeka için uygun güvenlik önlemlerinin alınacağını ve bu teknolojinin sunduğu fırsatlardan yararlanılacağını dile getirdi. 🩺
