Bakan Hakan Fidan, Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ile Bakü’deki görüşmesinin ardından düzenlenen ortak basın toplantısında konuştu.
Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kadim dostluk sayesinde çok önemli sorunların üstesinden hep beraber çalışarak geldiklerini belirten Fidan, “Türkiye-Azerbaycan ilişkileri, sarsılmaz bağlarla birbirine kenetlenmiş; tek millet iki devlet prensibiyle hareket eden ve Türk tarihinin yolculuğunu en ileri zirvelere taşıyan bir ilişki olmuştur. Bu konudaki liderliklerinden dolayı cumhurbaşkanlarımıza da minnettarlıklarımızı ifade etmek istiyoruz.” ifadelerini kullandı.
Fidan, bugünkü ziyaretinin, Nuri Paşa komutasındaki Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü kurtarmasının 108. yıl dönümüne denk geldiğine işaret ederek, vatanlarının bağımsızlığı için can veren tüm şehitleri saygı ve rahmetle andığını söyledi.
Bugün ikili ve heyetler arası görüşmelerde çok detaylı değerlendirmeler yaptıklarını aktaran Fidan, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev tarafından kabul edildiğini ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın en içten selamlarını ve sevgisini ilettiğini söyledi.
Fidan, ikili ilişkiler ve bölgesel konularla ilgili Cumhurbaşkanı Aliyev’in engin tecrübesini ve vizyonunu dinleme imkanı elde ettiğini kaydederek, “Türkiye ile Azerbaycan arasındaki bu konuların, özellikle stratejik meselelerdeki konuların senkronizasyonu açısından liderlerimizin perspektifini dinlemek gerçekten önemli. Bizim de kendilerine Cumhurbaşkanımızın önemli belli başlı konularda nasıl düşündüğünü, neleri değerlendirdiğini aktarma imkanımız oldu.” dedi.
Azerbaycan ile ilişkilerin en önemli sacayaklarından birini ekonomik ve ticari işbirliğinin oluşturduğunu dile getiren Fidan, bütün kurumların, meslek örgütlerinin ve ticaret odalarının canla başla çalıştığını anlattı.
Fidan, enerji, ulaştırma ve bağlantısallık alanlarındaki işbirliğinin ilişkilerin bir diğer stratejik boyutunu oluşturduğunu vurgulayarak, bu konuda çok sayıda yürüyen proje olduğunu ve sürekli kamuoyunun bu konuda bilgilendirildiğini söyledi.
Bakü-Tiflis-Kars Demir Yolu Hattı’nı, Orta Koridor’un en önemli bileşeni olarak gördüklerinin altını çizen Fidan, bu hattın etkin şekilde kullanılmasını arzu ettiklerini belirtti.
Fidan, Türkiye-Azerbaycan ilişkilerini müttefik seviyesine taşıyarak savunma ve güvenlik alanındaki işbirliğine güçlü bir zemin hazırladıklarını kaydederek, “Silahlı Kuvvetlerimiz arasında düzenlenen müşterek tatbikatlar, eğitim ve tecrübe paylaşımı faaliyetleriyle savunma sanayi kuruluşlarımız arasında giderek derinleşen işbirliği, bu ortaklığın sahadaki somut yansımalarıdır. Önümüzdeki dönemde de bu alandaki çalışmalarımızı karşılıklı ihtiyaçlar ve imkanlarımız doğrultusunda ilerletmeye inşallah kararlıyız.” diye konuştu.
Karabağ’ın işgal altında bulunduğu yıllar boyunca Türkiye’nin, Azerbaycan’ın haklı davasını desteklediğini hatırlatan Fidan, bugün de önceliklerinin bölgede barış, istikrar ve refahın kalıcı olarak tesis edilmesi olduğunu söyledi.
Fidan, Azerbaycan ile Ermenistan arasında nihai barışa ulaşılması yönünde son dönemde kaydedilen gelişmeleri ve Azerbaycan’ın bu konudaki yapıcı tavrını memnuniyetle takip ettiklerini ifade etti.
Bu sürecin tamamlanmasıyla bölgede yeni bir işbirliği döneminin başlayacağına da inandıklarını kaydeden Fidan, “Güney Kafkasya’nın çatışmalarla değil, barış, ulaştırma, enerji, ticaret ve ekonomik kalkınmayla anılmasını arzu ediyoruz. Türkiye ve Azerbaycan kardeşliğinin gücü bu hedefe ulaşmasında kilit rol oynamaya devam edecektir.” ifadesini kullandı.
Fidan, ilerleyen dönemde Türk dünyası bakımından da gündemde önemli başlıklar bulunduğuna işaret ederek, “İnşallah 29 Ekim’de Türk Devletleri Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyi toplantısını, 30 Ekim’de de Teşkilatın 13. Zirvesini Ankara’da liderlerimizin katılımıyla gerçekleştireceğiz. Bu zirveyi Türk dünyasının ortak gelecek vizyonunu tahkim edecek tarihi bir adım olarak görüyoruz.” dedi.
Komşu ülke İran’daki gelişmelerin Türkiye ve Azerbaycan’ı çok yakından ilgilendirdiğine değinen Fidan, şunları kaydetti:
“İran’ın güvenliği, istikrarı ve refahı, tabiatıyla bölgemizi doğrudan etkilemektedir. Bu bakımdan mevcut ihtilafın bir an evvel diplomatik yollarla çözüme kavuşturulmasını istiyoruz. Son dönemde artan karşılıklı saldırılar barış çabalarına ciddi sekte vurmakta. Bölgedeki gerilimi artıran bu eylemlerin derhal sona ermesi gerekmektedir. Aynı zamanda Hürmüz Boğazı’nda güvenli, kesintisiz ve serbest geçişlere izin verilmeli ve savaş öncesi statükoya bir an önce dönülmelidir. Krizin çözümü ve bölgede barış ve güvenliğin sağlanması için ilgili tüm taraflarla temaslarımızı kesintisiz sürdürmekteyiz.”
Fidan, mevkidaşı Bayramov ile 4,5 yılı aşkın süredir devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı’nı ve bunun bölgeye etkilerini gözden geçirme imkanı bulduklarını aktararak, çatışmalar ara vermeden devam ederken sivil kayıplar ve yıkımın da her geçen gün arttığına dikkati çekti.
Savaşta yaşanan tırmanmanın Karadeniz havzasını da ciddi şekilde etkilediğinin altını çizen Fidan, krizin başından bu yana Karadeniz’i çatışmaların dışında tutmak için büyük çaba gösterdiklerini anımsattı.
Fidan, Montrö Boğazlar Sözleşmesi’ni titizlikle uygulamaları ve Karadeniz Tahıl Girişimi’ni hayata geçirmeleri sayesinde bu hedefe yönelik son döneme kadar başarılı olduklarına işaret ederek, şunları kaydetti:
“Ancak son aylarda Karadeniz’de sivil gemilere yönelik artan saldırılar, bölgede can, mal, seyir ve çevre güvenliğine ciddi şekilde zarar vermektedir. Maalesef bu saldırılarda Türk ve Azerbaycan vatandaşı denizcilerimiz de yaşamlarını yitirdiler. Hayatını kaybeden denizcilerimize Allah’tan rahmet, yakınlarına başsağlığı ve sabır diliyorum. Savaşın Karadeniz’de de yayılması ve vatandaşlarımızın hayatını ve şirketlerimizin faaliyetlerini tehdit etmesi, kabul edilebilir bir durum değil.”
Bu konuda taraflara gerekli uyarıları yaptıklarını aktaran Fidan, gerekli siyasi iradenin ortaya konması ve iyi niyetle hareket edilmesi halinde bu konuda bir uzlaşı zemini yakalanabileceğine inandıklarını söyledi.
Fidan, bunun için de bir mutabakata varılması için son zamanlarda gayretlerini artırdıklarını dile getirerek, bu savaşın nihayete ermesi için de gerekli girişimleri yaptıklarını ifade etti.
Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın başından beri vurguladığı “en kötü barış bile savaşın kendisinden iyidir” sözüne atıfta bulunan Fidan, “Türkiye olarak barış için her türlü çabayı harcamaya devam edeceğiz.” dedi.
Fidan, Azerbaycan ile kardeşliğin Türk dünyasına, Güney Kafkasya’ya ve geniş bir coğrafyanın istikrarına katkı sağlamaya devam edeceğine yürekten inandıklarını vurguladı.
Azerbaycan ile Türkiye’nin hayata geçirilmesinde büyük rol oynadığı Orta Koridor’un küresel ticaret açısından önemli olduğunu belirten Fidan, Nahçıvan üzerinden Türkiye-Azerbaycan bağlantısallığının sağlanmasının Türk dünyasının birbirine erişimi açısından önem arz ettiğini vurguladı.
Fidan, Türk dünyasının Anadolu’ya ve Avrupa’ya, Türkiye’nin de Hazar Denizi üzerinden Türk dünyasına erişimini mümkün kılan bir vizyona sahip olduklarını söyleyerek, Zengezur Koridoru’na ve onun tamamlayıcı unsurlarından biri olan Kars-Iğdır-Aralık-Dilucu Demir Yolu Hattı’nın inşasına dikkati çekti.
Türkiye ile Azerbaycan’ın bu konuda iki yıldır sürdürdüğü görüşmelere ve ülke liderlerinin mutabık kaldığı vizyona işaret eden Fidan, “Şu anda inşaat çalışmaları devam ediyor. İnşallah 2029’un sonuna doğru Kars-Dilucu demir yolu bitecek. Dolayısıyla Azerbaycan’dan gelen bir tren kesintisiz Türkiye’ye kadar gelme imkanı bulacak. Bu bizim için önemli bir lojistik imkan haline gelecek.” bilgilerini verdi.
Fidan, Rusya-Ukrayna Savaşı’ndaki gelişmelere ilişkin soru üzerine, “Savaşın başından itibaren 4,5 yıldır, zaman zaman yalnız kalsak da Avrupa ortamında, bizim pozisyonumuz hep aynı oldu. Bu savaş baştan beri başlamaması gereken bir savaş, yaygınlaşmaması gereken bir savaş, hemen durması gereken bir savaş.” diye konuştu.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın bu konuda ortaya koyduğu iradenin sahada diplomatik olarak hayata geçirilmesi için çeşitli girişimlerde bulunduklarını dile getiren Fidan, her iki tarafla ilişkileri en samimi şekilde kullanarak yıllar içerisinde Tahıl Anlaşması ve esir takası gibi faaliyetlere katkıda bulunduklarını söyledi.
Fidan, Rusya ile Ukrayna arasında İstanbul’da yapılan görüşmeler neticesinde barış anlaşması metninin imzalanmasına çok yaklaşıldığını ancak nihayete erdirilemediğini anlatarak, tarafları, kamuoyuna açık ve kapalı şekilde Türkiye’de birçok kez bir araya getirme yönünde faaliyetlerinin olduğunu aktardı.
Bu savaşın devamının sadece bölgeye değil, dünya ekonomisine de zarar verdiğinin altını çizen Fidan, ABD Başkanı Donald Trump’ın motorin fiyatındaki artışın kaynağı olarak Rusya-Ukrayna Savaşı’nı gösterdiğini hatırlattı.
Fidan, enerji altyapılarının hedef alınmaması konusunda taraflar arasında bir anlayış birliğine varılması ve moratoryum ilan edilmesinin talep edildiğine işaret ederek, Birleşmiş Milletler (BM), ABD, Türkiye ve birkaç devletin bu konuda elinden geleni yaptığını belirtti.
Özellikle Karadeniz’i önceleyen çalışmaların sürdüğü bilgisini paylaşan Fidan, “Taraflarla bu konuda görüşmelerimiz var, tekliflerimiz var. Tarafların bize olan cevapları var. Bu cevapların uyumlulaştırılması üzerine bir anlayış bina edilebilir bir duruma getirilmesi için de çalışıyoruz.” ifadelerini kullandı.
Fidan, savaşın son 1 yılda yıpratma savaşından yok etme savaşına dönüştüğünü yineleyerek, “Artık hedef alınmayan hiçbir yer yok. Toplu yerleşim yerlerinin kasıtlı hedef alınması hariç artık bütün ticari mekanlar, altyapı, üstyapı mekanları hedef alınıyor. Sivil zayiatların da giderek arttığını görüyoruz. Biz bu resmin nereye gireceğini maalesef savaşı, savaşmayı bilen bir millet olarak en başından söylemiştik.” dedi.
Durumun coğrafi, metodik ve hedef bakımından şiddetleneceğine dikkati çeken Fidan, “Daha ileri yaygınlaşmayı ve daha fazla felakete yol açmasını önlemek için bunun durması gerekiyor. Sanıyorum taraflar da 4,5 yıl savaştıktan sonra artık psikolojik olarak da, idrak olarak da bu noktaya daha yaklaşmış durumdalar. İşte tam da bu noktada bizim gibi arabulucuların uygun sihirli formülleri, cümleleri, yöntemleri bularak tarafları bir noktada uzlaşmaya ikna etmemiz gerekiyor.” diye konuştu.
Fidan, aksi takdirde enerji fiyatları, gıda güvenliği ve çevrenin daha çok risk altında kalacağı ve savaşın yaygınlaşma tehlikesinin artacağı konusunda uyarıda bulunarak, “Zaman zaman sadece Karadeniz’de değil, başka Avrupa ülkelerinde de savaşın oraya sıçrama ihtimaline ilişkin birtakım ifadeler var. Allah korusun, bunu biz bırakın dillendirmeyi, düşünmek bile istemiyoruz. Savaşın yaygınlaşması coğrafi olarak görmek istediğimiz en son şey.” değerlendirmesinde bulundu.
