Baraj göletine boşaltılan 96 milyon siyah topu görenler buharlaşmayı önlemek için sanıyordu, ama gerçek bambaşka çıktı. Güneş ışığının içme suyunda tetiklediği gizli bir kimyasal tehlikeyi fark eden yetkililer, tüm şehri kurtarmak için ezber bozan bir hamle yaptı.
ABD’nin Los Angeles kentindeki devasa içme suyu rezervuarına tam 96 milyon siyah plastik top döküldüğünde, kamuoyu bu hamleyi kuraklıkla mücadele ve suyun buharlaşmasını önlemek için atılan bir adım olarak değerlendirmişti. Ancak uzmanların yürüttüğü dev operasyonun arkasında yatan asıl nedenin çok daha farklı ve hayati bir tablo olduğu ortaya çıktı. Görenlerin anlam veremediği projenin temel hedefi, güneş ışığının tetiklediği görünmez bir kimyasal tehlikeyi bertaraf etmekti.
GÜNEŞ IŞIĞIYLA TETİKLENEN KANSER TEHLİKESİ
Halk arasında “gölge topları” (shade balls) olarak adlandırılan bu siyah kürelerin su yüzeyine serpilmesinin arkasındaki ana sebep, kanserojen maddelerin oluşumunu engellemek. Rezervuardaki doğal suda zararsız düzeyde bromür bileşeni yer alıyordu. Suyu dezenfekte etmek amacıyla klor eklendiğinde de normal şartlarda bir risk oluşmuyordu. Ancak klor ve bromür karışımı doğrudan güneş ışığına maruz kaldığında tehlikeli bir kimyasal reaksiyon gerçekleşiyor ve ortaya kanserojen bir madde olan bromat çıkıyordu.
Sağlık standartlarına göre içme suyundaki bromat miktarının 12 aylık periyotta litre başına 10 mikrogramın altında tutulması gerektiğinden, yetkililer güneş ışınlarının suya ulaşmasını tamamen keserek bu tehlikeli reaksiyonu kaynağında durdurmayı başardı.
SİYAH TOPLARIN ŞAŞIRTICI MÜHENDİSLİK DETAYLARI
Yüksek yoğunluklu polietilenden (HDPE) üretilen bu topların özellikle siyah renkte olmasının arkasında kritik bir neden yatıyor. Plastiğe eklenen “karbon siyahı” maddesi, topların güneşin yıpratıcı UV ışınlarından etkilenmesini ve suya zararlı kimyasal salmasını önleyerek kullanım ömürlerini 25 yıla kadar çıkarıyor. Malzemenin yoğunluğu sudan daha az olduğu için toplar herhangi bir sebeple parçalansa veya delinse dahi dibe batmadan su yüzeyinde yüzmeye devam ediyor.
TOPLAR SUYUN ÜSTÜNDE KORUMA KALKANI OLUŞTURDU
Şiddetli rüzgarlarda ve fırtınalarda topların uçup gitmesini önlemek amacıyla her bir 10 santimetrelik kürenin içine yaklaşık 210 mililitre su eklendi. Bu sayede toplar su yüzeyinde dengeli bir koruma kalkanı oluşturdu. Ana hedef kanserojen bromat oluşumunu durdurmak olsa da proje devasa bir yan fayda sağladı. Yüzeyi tamamen kaplayan toplar sayesinde yılda yaklaşık 1,1 milyar litre suyun buharlaşması önlendi ve yosunlaşma engellendiği için su arıtmada kullanılan klor miktarı da ciddi oranda azaldı.
