ORDU YORGUNDU
On yıl süren savaşlar, milleti tükenme noktasına getirmişti. 13 Eylül 1921’de Sakarya Meydan Muharebesi’nde Türk ordusu büyük bir zafer kazanmıştı. Ancak bu zafer, ağır kayıplar ve büyük yokluklar pahasına elde edilmişti. Ordu yorgundu ve donanımı son derece yetersizdi.
Yabancı uzmanların raporlarında, Türk ordusunun “çıplak denilecek kadar kötü giydirildiği” belirtiliyordu. Her 100 askerden, ancak 10-15’ine askeri elbise verilebiliyordu. Diğerleri, köyden geldikleri yırtık elbiseyle savaşa giriyorlardı. Bu koşullarda, Türk ordusunun saldırı yapabileceğine ihtimal veren yoktu. Ancak ordunun başında, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa vardı. Savaşın ustası…
HACİANESTİ’NİN NEŞESİ
Yunan işgal ordusu komutanlığına General Hacianesti atanır. 5 Haziran 1922’de İzmir’e gelerek göreve başlar. Cephedeki birliklerini denetler. Reuters muhabiri sorar: “Mustafa Kemal’i gördünüz mü?” Cevap: “Ne? Mustafa Kemal mi? Kim bu adam? Ben böyle bir komutan tanımıyorum.” Neşesi yerindedir…
BASKIN ETKİSİ
İngiliz uzmanlar, Yunanların savunma hatlarını çok beğenirler. Rapor şöyleydi: “Türkler bu mevzileri dört-beş ayda ele geçirebilirlerse, bir günde düşürdüklerini iddia edebilirler.”
Normal koşullarda, savaş prensiplerine göre taarruz edenin düşmandan üç kat üstün olması gerekiyordu. Oysa Yunan ordusu; asker sayısı, silah, uçak ve araç yönünden Türk ordusundan üstündü. Mustafa Kemal, düşmanın bu üstünlüğüne karşı ancak baskın, gizlilik ve aldatma ile karşı koyabilirdi.
Asıl taarruzu, Afyon güneyinden, Ahır dağlarından yaparak baskın etkisi oluşturacaktı. Çünkü İngilizler ve Yunanlar, Ahır dağlarının aşılamayacağına inanıyorlardı. İşte, baskın tam da bu bölgeden sağlanacaktı. 5’inci Süvari Kolordusu, Ahır dağlarını aşarak arzu edilen baskın etkisini oluşturacaktı. 28 Temmuz 1922… Taarruz planının görüşülmesini gizlemek için, ordu birlikleri arasında Konya Akşehir’de futbol maçı düzenlenir ve haber basına verilir. Komutanlar da bu maça katılır. Aynı günün akşamı taarruz planı görüşülecektir. 28 Temmuz 1922 saat 21.00’de, Batı Cephesi Karargâh binasında savaş tarihinin nefes kesen toplantısı başlar. Toplantıya; Başkomutan, Fevzi Paşa, İsmet Paşa, ordu ve kolordu komutanları katılır. Türk Ordusu, 239 yıl sonra ilk kez işgalcileri vatan toprağından atmak için taarruz edecekti. Düşmanın belirgin bir üstünlüğü vardı. Türk ordusu ise yokluklarla boğuşuyordu. Toplantı, iç açıcı olmayan böyle bir atmosferde başlar.
Taarruz planı, ayrıntılı olarak anlatılır. 2’nci Ordu Komutanı Yakup Şevki Paşa plana karşı çıkar. “100 bin kişiyi düşmandan habersiz intikal ettiremezsiniz. Baskın niteliği kaybolursa plan çöker…” dediği söylenir. Şevki Paşa bir türlü ikna edilemez. Ve şu ünlü sözü söyler: “Adama vatan haini derler. Hepimizi meclisin önünde asarlar.”
Mustafa Kemal Paşa hiddetlenir: “Korkmayın paşam. Tarihe ve millete karşı bütün sorumluluk bana aittir.” Toplantı sabaha kadar sürer. Savaşın ustası, savaş tarihinin en önemli risklerinden birini alıyordu. Başarılı olmazsa, eldeki ordu da yok olabilirdi.
KASADA PARA YOKTU
Ordunun taarruza kadar iki milyon yüz bin liraya ihtiyacı vardı. Maliye Bakanı Hasan Fehmi, Hazine’de para olmadığını bildirir. Bunun üzerine Başkomutan, Maliye ve Millî Savunma bakanlarını çağırır ve şunları söyler: “Hindistan Müslümanlarının yolladığı 600 bin lira bankada duruyor. Hiç dokunmadım… Bu parayı Maliye Bakanlığı emrine vereceğim. İlk ihtiyaçları karşılar.” Maliye Bakanı Hasan Fehmi Bey’e de, “Geriye bir buçuk milyon lira kalıyor. Onu da Maliye Bakanı olarak siz bulacaksınız” emrini verir. Hasan Fehmi Bey çaresizdir: “Nerden? Bulabileceğim hiçbir yer yok.” Başkomutan kesin bir dille, “Bunu ben bilemem… Siz bu göreve, işte bu zor gün için seçilmiştiniz.” Hasan Fehmi çok huzursuzdur. Tüm sorumluluk ona kalmıştır. Gece uyuyamaz. Hasan Fehmi Bey’den dinleyelim: “Ordu Defterdarlarından hesap istedim. Baktım ki bazı birliklerde iki ay, bazılarında on dört ay aylık almamış subaylar var… Vergiler hep tahsil edilmişti. Hiçbir yerde metelik bırakmamıştım… Osmanlı Bankasının Ankara Şubesi Müdürü Bojeti’yi çağırttım. Dedim ki: Osmanlı Bankası tarihi anını yaşıyor. Maliyeye bir buçuk milyon lira lazım. Bizim yönetimimizdeki bölgelerde 16 şubeniz var. İstediğim parayı vermezsen şubelerinizin 16’sına da el koyar, kasalarınızdaki bütün parayı tutanak karşılığında alırım. Düşünmek için sana bir saat süre veriyorum, git düşün, cevabını ver… Böylece, istediğimiz bir buçuk milyon lirayı Osmanlı Bankasından aldık.” Zaferden sonra, alınan borç Osmanlı Bankası’na tam olarak ödenir.
ALDATMA HABERLERİ
17 Ağustos 1922… Ankara’da büyük ziyafet verileceği ve yüksek rütbeli komutanların Ankara’ya hareket ettikleri haberi yayılır. Bu aldatma haberi yayıldığında, Başkomutan cepheye Akşehir’e gelir.
20 Ağustos 1922… Başkomutan, komutanlara kesin emri verir: Taarruz 26 Ağustos Cumartesi sabahı başlayacaktır. Ayağa kalkar. Bütün komutanlar, heyecanla ayağa kalkıp esas duruşa geçerler. 239 yıldır özlenen bir taarruzdu bu…
21 Ağustos 1922… Yine aldatma planı gereği, Çankaya’da çay verileceği haberi, “Hakimiyet-i Milliye” gazetesinde yayımlanır. Mustafa Kemal Paşa, o anda cephededir. Bu arada, 21-22 Ağustos 1922 gecesi Reşat Nuri Güntekin’in “Çalıkuşu” romanını okur. 24 Ağustos 1922… Başkomutan ve komutanlar Akşehir’den, Şuhut kasabasına gelirler. Tam bu sırada, Yunan komutanlar her şeyden habersiz Afyon orduevinde baloya katılıyorlardı. Aldatma planı sonuç vermişti. 25’i 26 Ağustos’a bağlayan gece, Türk birlikleri saldırı için son kontrolleri yaparlar. Nefesler tutulmuştur… Dünya, 26 Ağustos 1922 sabahı top sesleriyle gözlerini açacak ve tarihin akışını değiştirecek taarruza tanık olacaktı. Savaş tarihinin kıskanacağı bir taarruzdu gelen…
26 Ağustos 1922 saat 3.30… Başkomutan ve komutanlar, gecenin karanlıkları içinde atlara binerek Kocatepe’ye hareket ederler. Taarruz’un 4.30’da başlaması planlanmıştır. Ancak, sis nedeniyle 5.30’a kaydırılır. Kocatepe’de tam bir sessizlik… Ve Başkomutan, İsmet Paşa’ya emrini verir: “Ateş!..” Taarruz, topçu ateşiyle başlar. Düşman, beklemediği bir yerden baskına uğramıştır.
26 Ağustos 1922 sabahı, Yunan ilk mevzileri ele geçirilir. Ancak, Başkomutan endişelidir. Telefonla bazı birlikleri uyarır. Atatürk’ün o anda çekilen kalpaklı, ünlü “Kocatepe” fotoğrafı için Falih Rıfkı Atay, “Fotoğraf objektifi, tarihe bu kadar canlı bir eser bırakmamıştır” diyecektir. 26 Ağustos 1922, taarruzun ilk günü… 23’üncü Tümen’in hedefi Belen Tepe’dir. Fakat, taarruzda gecikme olur. Tümen’in bu gecikmesi, cephenin yarılmasını engelleyebilirdi. Kocatepe’de tüm birliklerin hareketlerini kontrol eden Sarışın Kurt, bu gecikmeden endişelenir. Tümen Komutanı Yarbay Halis’e telefon eder. Taarruzu hızlandırması için uyarır ve azarlar… Atatürk’ün Kocatepe’deki ünlü kalpaklı fotoğrafı da işte bu sırada çekilir. 26 Ağustos 1922 sabahı, Başkomutan telefona doğru yürürken… Fotoğrafta, Mustafa Kemal endişeli, hiddetli ve sinirlidir. Ölüm kalım savaşı… Başkomutan’ın uyarısından sonra, Tümen büyük bir hızla ilerler ve Belen Tepe kısa sürede ele geçirilir. Mustafa Kemal Paşa, uyardığı Yarbay Halis’i ertesi gün ödüllendirir ve gönlünü alır. Cepheden 450 kilometre uzakta, İzmir’de Yunan Başkomutanı Hacianesti çok rahattır. Yaveri Yüzbaşı Kazanidis, Türklerin taarruz haberini soran gazetecilere: “Birkaç gün sonra, burada sizi esir Mustafa Kemal’le tanıştırabilirim?” cevabını verir. Emindir… Birkaç saat sonra… 27 Ağustos 1922 akşamı… Hacianesti’nin yaveri, sessizce komutanına yaklaşır: “Generalim!” “Ne var?” “Cephe yarılmış efendim.” Hacianesti donup kalır.
BAŞKOMUTAN MEYDAN MUHAREBESİ
29-30 Ağustos 1922 gecesi… Mustafa Kemal Paşa, o anı şöyle anlatır: “29-30 Ağustos gecesi sabaha karşı cephe komutanlığı Harekât Şube Müdürü bana haritayı getirdi. Haritada düşman kuvvetlerinin güney, doğu ve kuzeyden kuşatıldığını gördüm. İstediğim durum oluşuyordu…”
30 Ağustos 1922… Sarışın Kurt, Dumlupınar Zafer Tepe’de taarruzu bizzat yönetir. Ayağa kalkar. Eliyle, muharebe alanını göstererek haykırır: “Hacianestiii! Mağrur komutan! Neredesin? Gel de ordularını kurtar!” Bu muharebe, “Başkomutan Meydan Muharebesi” olarak adlandırılır.
Yunan ordusunu kovalarken, Türk askeri sadece düşmanla, zorlu araziyle ve kavurucu güneşle mücadele etmez. İçecek su da bulamaz. Öndeki birliklerden mesaj yağar: “Yunanlar, köyleri insanlarıyla birlikte yakarak, çekiliyorlar!..” 1 Eylül 1922… Başkomutan, “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir ileri!..” emrini verir. Türk Ordusu, 10 günde yaklaşık 450 kilometre yol alır ve İzmir’i kurtarır. Bu hız, İkinci Dünya Savaşı’nda “Yıldırım Harbi Doktrini”nin temelini oluşturur. Savaşta, Yunan subayları Mustafa Kemal’e, “Kaya Adam” adını takarlar. Kendi komutanları Hacianesti’ye de, “Dik kafalı aptal” derler.
9 Eylül 1922 Cumartesi… Güzel İzmir… 15 Mayıs 1919 günü başlayan işgal, 3 yıl 3 ay 24 gün sonra bitiyordu. Başkomutan, Belkahve’den dürbünle İzmir’e uzun süre bakar. Yanındaki İsmet Paşa’ya: “Biliyor musun, bir rüya görmüş gibiyim.”
10 Eylül 1922… Mustafa Kemal, Reuters muhabirine sorar: “İki haftadır cephedeyim. Her tarafta Hacianesti’yi arıyorum, gördünüz mü?” Evet, Hacianesti kaçacak zamanı zor bulmuştu, hem de kıyafetlerini alamadan… Savaşın Ustası, millete zaferi müjdeleyen mesajı yayımlar: “Büyük ve asil Türk milleti, bu büyük zafer, özellikle senin eserindir…” Yunanlar, Anadolu’da uğradıkları yenilgiye “Küçük Asya Felaketi” adını verir. 130 bin askerini Anadolu topraklarında kaybeder. Yenilginin ardından, siyasi ve askerî sorumlular yargılanır. Felaketin suçlusu altı devlet adamı; Başbakan, bakanlar ve Hacianesti kurşuna dizilerek idam edilir.
İngiltere Başbakanı Lloyd George’un umudu söner, çaresizdir: “Ne yapalım… Yüzyıllar nadir olarak dahi yetiştirir. Şu talihsizliğime bakınız ki o büyük dâhiyi yüzyılımızda Türk milleti yetiştirdi… Mustafa Kemal Paşa’ya yenildik.” İstiklal Savaşı, dünyadaki en meşru, en haklı, en kutsal savaşlardan biridir. 30 Ağustos Zaferi olmasaydı, Cumhuriyet olmayacaktı. Bu vatan, işgalcilerin pençesinde kalacaktı. Camide ezan okunmayacak, göklerde bayrak dalgalanmayacaktı. Son bağımsız Türk Devleti de tarihe karışmış olacaktı.
YOLCULUĞUN HİKAYESİ
19 Mayıs 1919’da Samsun’da başlayan yolculuk, 9 Eylül 1922’de İzmir’de işte bu zaferle sona erer. Engellerle, nankörlüklerle, hainliklerle dolu bu yolculukta Mustafa Kemal, tarihin akışını değiştirir. Ve O’nun kaderi, Türk milletinin kaderi olur. O’nun zaferi ise, Türk ulusunun ve bütün mazlum ülkelerin zaferi olur.
Sarışın Kurt, derin bir nefes alır, Selanik’i andıran güzel İzmir’e bakar… Asıl savaş şimdi başlıyordu. Yıkılmış, yakılmış, yoksullaştırılmış sahipsiz Anadolu’yu çağdaş dünyaya taşıyacaktı. Savaşın Ustası, sözünü söylemişti… Şimdi sıra, Barışın Efendisi’nde… 41 yaşındadır…
KIYAMETİN KOPTUĞU GECE
SARIŞIN KURT KOCATEPE’DE
KOCATEPE FOTOĞRAFININ HİKÂYESİ
HACİANESTİ’NİN SONU
KAYA ADAM
KÜÇÜK ASYA FELAKETİ
30 AĞUSTOS OLMASAYDI
