Özbekistan'ın Sapallı Tepe antik yerleşiminde gerçekleştirilen araştırmalar, ipek üretiminin Orta Asya'ya sanılandan yaklaşık 2 bin yıl daha önce ulaştığını ortaya koydu. Tunç Çağı'na tarihlenen üç ipek böceği kozası üzerinde yapılan incelemeler, bölgede yaklaşık 4 bin yıl önce evcilleştirilmiş ipek böceklerinin yetiştirildiğini gösterdi.
Bilim insanları, bu bulgunun ipek üretiminin yalnızca İpek Yolu'nun ortaya çıkmasıyla yayılmaya başladığı yönündeki uzun yıllardır kabul gören görüşü değiştirdiğini belirtiyor. Araştırmada kullanılan radyokarbon tarihleme, protein analizi ve mikroskobik incelemeler sayesinde kozaların günümüzde de ipek üretiminde kullanılan Bombyx mori türüne ait olduğu doğrulandı.
Araştırmacılar, kuru iklim koşulları sayesinde olağanüstü şekilde korunan kozaların MÖ 1940 ile MÖ 1765 yılları arasına tarihlendiğini açıkladı. Bu örneklerin şimdiye kadar güvenilir şekilde tarihlendirilen en eski evcil ipek böceği kozaları olduğu ifade ediliyor. İlginç bir şekilde, ipek böceklerinin ilk kez evcilleştirildiği Çin'de bile bu kadar eski ve iyi korunmuş kozalara henüz ulaşılamadı.
Kazılarda ayrıca dut ağacına ait kömürleşmiş kalıntılar da bulundu. İpek böceklerinin temel besin kaynağı olan dut yaprakları nedeniyle bu kalıntılar, bölgede yalnızca ipek kullanımının değil, doğrudan ipek böceği yetiştiriciliğinin de yapıldığına işaret ediyor. Aynı yerleşimde daha önce ortaya çıkarılan dokuma ipek kumaş parçası da bu görüşü destekleyen önemli kanıtlar arasında yer alıyor.
Araştırma ekibi, ipek böcekleri ile dut ağaçlarının Himalayaların güney eteklerinden geçen eski güzergahlar üzerinden Orta Asya'ya ulaşmış olabileceğini değerlendiriyor. Bulgular, Tunç Çağı'nda Avrasya genelinde tahıl, hayvancılık ve metal işçiliği gibi bilgi ve teknolojilerin sanılandan çok daha erken dönemlerde farklı toplumlar arasında yayıldığını gösteren diğer araştırmalarla da örtüşüyor.
Sonuçları Science Advances dergisinde yayımlanan çalışma, ipek üretiminin tarihini yaklaşık 2 bin yıl geriye çekerek, İpek Yolu kurulmadan çok önce Orta Asya'da serikültür faaliyetlerinin başladığına dair şimdiye kadarki en güçlü kanıtlardan birini sunuyor. 🌍🧵
