"Tarladan markete fiyat yolculuğu" soruşturmasında Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığınca hazırlanan denetim raporunda, vefat eden veya fiilen çiftçilik yapmayan kişiler adına müstahsil makbuzu düzenlendiği, bazı makbuzların gerçek ürün teslimine dayanmadığına ilişkin tespitlere yer verildi.
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturmada Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı Ankara Sektörel Denetim Daire Başkanlığınca hazırlanan denetim raporu dosyaya girdi.
Raporda, yaş meyve ve sebze sektöründeki fiyat artışlarının nedenlerinin araştırılması amacıyla yürütülen çalışmada, firmaların üreticilerden yaptığı alımların büyüklüğü ve bu alımların toplam mal alımları içerisindeki payının esas alındığı belirtildi.
Bu kapsamda, toplam mal alımlarının en az yüzde 70’i müstahsil makbuzuna dayanan firmalar ile müstahsillerden belgeli alım tutarı 300 milyon lira ve üzerinde bulunan firmaların riskli mükellef grubunda değerlendirildiği, belirlenen kriterler doğrultusunda 207 firmanın araştırma kapsamına alındığı kaydedildi.
İlk analizlerde, bu firmaların yalnızca üreticilerden ürün satın alan tüccar veya toptancı hal firmalarından oluşmadığı, önemli bölümünün ulusal ve yerel zincir marketlere düzenli olarak yaş meyve ve sebze tedarik ettiğinin belirlendiği aktarıldı.
Bu nedenle incelemenin yalnızca müstahsil makbuzlarının doğruluğuyla sınırlı tutulmadığı, tedarik zincirindeki ürün, belge, maliyet ve fiyat hareketlerinin birlikte değerlendirilmesinin gerekli görüldüğü ifade edildi.
Raporda, müstahsil makbuzunun defter tutma yükümlülüğü bulunmayan çiftçilerden yapılan mal alımlarının belgelendirilmesinde kullanıldığı ancak belgenin düzenlenmiş olmasının, üzerinde belirtilen ürünün ilgili kişi tarafından üretildiğini ve alıcı firmaya teslim edildiğini tek başına kanıtlamadığı belirtildi.
Yapılan ön değerlendirmelerde, vefat eden kişiler adına müstahsil makbuzu düzenlenmiş olabileceğine işaret eden kayıtlara rastlandığı aktarıldı.
İncelemelerde ayrıca bazı müstahsil makbuzlarının gerçek bir ürün teslimine dayanmadığı, adına belge düzenlenen bazı kişilerin fiilen çiftçilik yapmadığı, bazılarının ise ilgili firmayı tanımadığını ve herhangi bir ürün teslim etmediğini beyan ettiği bilgisi verildi.
Raporda, bazı makbuzlarda gösterilen ürün miktarlarının da çiftçilerin arazi büyüklüğü ve makul üretim kapasitesiyle açıklanamadığı, miktarların bölgesel ve teknik verim değerlerinin önemli ölçüde üzerinde olduğuna işaret edildi.
Belgelerde yer alan ürün türü, miktarı veya birim fiyat bilgilerinin bazı üreticilerin beyanlarıyla örtüşmediği, bazı işlemlerde ise makbuzlardaki birim fiyatların üreticilerin bildirdiği gerçek satış fiyatlarının belirgin şekilde altında kaldığı tespiti yapıldı.
Raporda, “Söz konusu bulguların, incelenen müstahsil makbuzlarındaki uyumsuzlukların her durumda belge düzenine ilişkin basit veya münferit hatalardan ibaret olmayabileceğini, bazı işlemlerde ticari ve vergisel sonuçlar doğuran sistematik bir yöntemin parçası olabileceğini göstermektedir.” ifadeleri kullanıldı.
Gerçek bir ürün teslimine dayanmayan veya miktar ve bedel açısından gerçeği yansıtmayan müstahsil makbuzlarının, işletme kayıtlarında fiktif mal ve stok oluşturularak maliyetlerin artırılmasına, böylece brüt karlılık, kurum kazancı ve vergi matrahının düşürülmesine imkan sağlayabileceği değerlendirmesi yapıldı.
Raporda, bu belgelerin ayrıca kaynağı belirsiz veya kayıt dışı temin edilen ürünlerin işletme stoklarına dahil edilerek sonraki satışların kayıtlı mal hareketi gibi gösterilmesine dayanak oluşturabileceği kaydedildi.
Müstahsil makbuzunda gösterilen maliyetin sonraki satış fiyatına yakın belirlenmesi halinde belgenin satış fiyatına görünürde maliyet dayanağı oluşturabileceği belirtilen raporda, miktar, fiyat veya üretim kapasitesindeki uyumsuzlukların ise tek başına belgenin gerçek dışı olduğunu göstermeyeceğine dikkat çekildi.
Raporda, araştırılan toplam 41 firmanın mali verilerinde brüt karlılık oranlarının genel olarak düşük olduğu, en yüksek hacimde alınıp satılan bazı ürünlerin birim alış ve satış fiyatları arasında oldukça sınırlı fark bulunduğu ve firmaların önemli bir bölümünün kurumlar vergisi beyannamelerinde zarar beyan ettiği belirtildi.
Alış ve satış fiyatları arasındaki farkın düşük olmasının, ilk bakışta firmaların yüksek ticari kazanç elde etmediğini gösterebildiğini ancak bu durumun alımların ve maliyetlerin gerçekliğini tek başına kanıtlamadığı aktarılan raporda şu tespitlere yer verildi:
“Alış miktarının veya maliyetin gerçek dışı ya da içeriği itibarıyla yanıltıcı belgelerle yükseltilmesi halinde muhasebe kayıtlarındaki brüt karlılık doğal olarak düşük görünebilecektir. Diğer taraftan düşük brüt karlılık, piyasa koşulları, fire, nakliye, ambalajlama, tasnif, depolama maliyetleri, marketlerce uygulanan kesintiler veya kayıt dışı satışlardan da kaynaklanabileceğinden, bu ihtimallerin birbirinden ayrılabilmesi için ürün bazında ağırlıklı ortalama alış ve satış fiyatlarının, miktar ve stok hareketlerinin, fire oranlarının, ödeme kayıtlarının ve karşı taraf bilgilerinin birlikte analiz edilmesi gerekmektedir.”
Raporda, 41 firmaya ilişkin bazı müstahsil makbuzlarının üretim kapasitesi, müstahsil beyanları, teslim ve ödeme kayıtlarıyla uyumlu olmadığına yönelik önemli risk göstergelerinin tespit edildiği belirtildi.
“Bu bulguların, gerçek dışı veya içeriği itibarıyla yanıltıcı belgelerle fiktif stok ve maliyet oluşturulmuş, kayıt dışı ürün hareketlerine belge dayanağı sağlanmış ve sonraki satış fiyatlarına görünürde maliyet temeli oluşturulmuş olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte mevcut tespitlerin sektörün tamamına veya ulusal ve yerel zincir marketlere doğrudan teşmil edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle ilk aşamada 41 firma üzerinde uygulanan doğrulama yönteminin, risk derecesine göre araştırma kapsamındaki diğer firmalara da yaygınlaştırılması ve müstahsil makbuzuyla başlayan ürün, belge, ödeme, maliyet ve satış zincirinin perakende aşamasına kadar izlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.”
İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Örgütlü Suçlar Soruşturma Bürosu tarafından yürütülen soruşturma kapsamında, hakkında gözaltı kararı verilen 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticisinden 33’ü yakalanmıştı.
