ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent, sevkiyatların bu hafta içerisinde yeniden başlamasına olanak tanıyacak müzakerelerde önemli ilerlemeler kaydedildiğini açıkladı.
Küresel petrol fiyatlarının göstergesi olan Brent petrolün varil fiyatı, arz kesintilerinin hafifleyebileceğine dair haberlerle birlikte yaklaşık yüzde 5 değer kaybederek 80 doların altına düştü.
Ancak, ABD ile İran arasındaki gerilimi azaltmayı amaçlayan önceki müzakerelerin son aylarda başarısızlıkla sonuçlanması, petrol piyasasında dalgalanmalara yol açtı. Bu durum, akaryakıt fiyatlarının artış göstermesiyle sürücülere yansıdı.
Salı günü, Brent petrol fiyatındaki düşüşün yanı sıra ABD hafif petrolünün (WTI) varil fiyatı da yüzde 5'ten fazla değer kaybederek 76 dolara geriledi. Her iki gösterge de 13 Temmuz'dan bu yana en düşük seviyelerini gördü.
Rubio, İran ve Umman ile gemilerin boğazdan geçişinin artırılması için yapılan görüşmelerde ilerleme sağlandığını belirtti. Dışişleri Bakanlığı'nda gazetecilere konuşan Rubio, "Görüşmelerde ilerleme kaydedildi ancak henüz nihai bir sonuca ulaşmadık. Bunun çok kısa süre içinde gerçekleşmesini umuyoruz" dedi.
Bessent ise Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda bir anlaşmanın salı veya çarşamba günü sağlanabileceğini ifade etti. CNBC'ye yaptığı açıklamada, "Boğazı açmak ve bu çatışmada daha normal bir duruma geçmek için bugün veya yarın bir anlaşmaya varma şansımız var" şeklinde konuşarak, İran'ın geçiş yapan gemilerden ücret almasına izin verilmesinin, hareket özgürlüğü anlamına geleceğini belirtti.
ABD hükümetindeki üst düzey yetkililer müzakerelerin ilerlediğini duyururken, olası bir anlaşmanın içeriğine dair detay verilmedi.
İran yönetimi, ABD ile müzakere yapmadığını ve yapmayı planlamadığını, bunun yerine Umman ile temas halinde olduğunu açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, boğazdan geçecek gemiler için yeni bir mekanizma kurulması konusunda arabulucu Umman ile yürütülen görüşmelerin olumlu geçtiğini belirtti.
Washington ile Tahran arasında önemli bir arabulucu olan Katar, savaşa diplomatik bir çözüm bulma çabalarını sürdürdüğünü ancak şu anda doğrudan bir görüşmenin planlanmadığını bildirdi.
Çatışmaların uzamasıyla birlikte ABD'nin küresel uzun menzilli hassas füze stoklarının neredeyse tamamını kullandığı, konudan haberdar iki kaynak tarafından aktarıldı.
Hürmüz Boğazı, ABD ile İran arasındaki müzakerelerin merkezinde yer alıyor. Çatışmalar şubat ayı sonlarında başlamadan önce bu su yolu, dünyadaki günlük petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık beşte birini karşılıyordu. Çatışmaların başından bu yana İran, boğazdaki trafiğin büyük kısmını durdururken, ABD de bölgedeki İran limanlarına deniz ablukası uyguladı.
Kızıldeniz'de Suudi Arabistan limanlarına yönelik bir diğer abluka, 20 Temmuz'dan bu yana Yemen'deki İran destekli Husiler tarafından uygulanıyor. İran'ın boğazı kapatmasının ardından kritik bir alternatif haline gelen bu rota, son bir haftada gemilere düzenlenen saldırılar nedeniyle giderek daha tehlikeli bir hale geldi.
Salı günü Yemen karasuları yakınlarında Hindistan bayraklı bir geminin isabet alarak batmasının ardından Hindistan Denizcilik Bakanı, gemideki 14 kişilik mürettebatın tamamının kurtarıldığını bildirdi. Analistler, Orta Doğu'da petrol taşıyan gemilere yönelik tehdidin savaşın başlangıcından bu yana en yüksek seviyede olduğunu değerlendiriyor.
AJ Bell Finansal Analiz Başkanı Danni Hewson, yatırımcıların savaşta daha önce de benzer bir duruma gelindiğinin ve kalıcı anlaşmalar sağlama sürecinin ne kadar hassas olduğunun farkında olduğunu ifade etti.
Tedarikteki aksamalar, dünya genelinde pompa fiyatlarını yükseltti. İngiltere'de benzin fiyatları, çatışmaların başlangıcındaki seviyelere ulaşarak ortalama litre fiyatı 1,60 sterlin seviyesine çıktı. ABD'de ise benzinin galon fiyatı ortalama 4 doların üzerine çıkarken, motorin galon başına yaklaşık 5,40 dolardan satılmakta. Çatışmaların şiddetlendiği dönemlerde petrol fiyatları 120 doların üzerine çıkmış, müzakerelerin olumlu seyrettiği dönemlerde ise düşüş göstermişti.
Yüksek fiyatlar, BP, Shell, Chevron ve Exxon Mobil gibi büyük petrol şirketlerinin rekor kârlar açıklamasına olanak sağladı. Hewson, büyük gelirlere rağmen petrol şirketlerinin ABD Başkanı Donald Trump'ın adımlarına bağımlı kaldığını belirtti. Pazartesi günü açıklama yapan Trump, Hürmüz Boğazı'nda ticari denizciliğin yeniden başlaması için İran'ın önünde "son şans" bulunduğunu kaydetti. Trump, müzakerelerin yeniden başlaması amacıyla ülkeye yönelik kapsamlı saldırıları durdurduğunu açıkladı.
Müzakere haberlerinin petrol fiyatlarını düşürmesi ve yapay zeka odaklı şirket bilançolarının etkisiyle ABD borsaları salı günü yükselişle işlem gördü. Büyük teknoloji şirketlerinin yapay zeka harcamalarının artmaya devam edeceğine işaret eden bilançoları nedeniyle Wall Street'te yatırımcılar temkinli bir seyir izliyor.
